Konsultacja implantologiczna to pierwszy, kluczowy etap planowania leczenia z wykorzystaniem implantów zębowych. To właśnie podczas tej wizyty lekarz ocenia stan jamy ustnej, możliwości kostne pacjenta, ogólny stan zdrowia oraz oczekiwania estetyczne i funkcjonalne. Dobrze przeprowadzona konsultacja pozwala ograniczyć ryzyko powikłań, zaplanować przewidywalny efekt leczenia i dopasować rodzaj implantów oraz odbudowy protetycznej do indywidualnych potrzeb.

Istota i cele konsultacji implantologicznej

Konsultacja implantologiczna to nie jest tylko krótka rozmowa o brakującym zębie. To rozbudowany proces diagnostyczny, który obejmuje zarówno ocenę miejscową w obrębie jamy ustnej, jak i analizę ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Implanty są bowiem wszczepiane w kość, a to ingerencja chirurgiczna, która wymaga starannego przygotowania. Głównym celem konsultacji jest stwierdzenie, czy pacjent w ogóle może być zakwalifikowany do leczenia implantologicznego, a jeśli tak – w jakim zakresie i w jakim schemacie czasowym.

Podczas wizyty lekarz zbiera szczegółowy wywiad medyczny, ocenia warunki anatomiczne i bada strukturę kości. Bez takiego przygotowania wszczepienie implantów byłoby działaniem przypadkowym, obarczonym wysokim ryzykiem niepowodzenia. Konsultacja pozwala również porównać różne warianty terapii – od klasycznego implantu w pojedynczej luce, po bardziej rozbudowane prace, jak mosty na implantach czy pełnołukowe rekonstrukcje.

Niezwykle ważnym elementem konsultacji jest rozmowa o oczekiwaniach pacjenta. Dla niektórych osób priorytetem będzie stabilność i komfort żucia, dla innych – efekt estetyczny i naturalny wygląd dziąseł. Implantolog tłumaczy, co jest realne do osiągnięcia przy danych warunkach anatomicznych, a jakie oczekiwania wymagają dodatkowych procedur, np. augmentacji kości czy korekty tkanek miękkich. Konsultacja pełni więc rolę pomostu między marzeniami pacjenta a faktycznymi możliwościami medycyny.

Znaczenie konsultacji wykracza poza kwestie techniczne. To etap budowania relacji i zaufania między pacjentem a lekarzem. Osoba rozważająca implanty często obawia się bólu, kosztów, długości leczenia czy ryzyka powikłań. Podczas wizyty może zadać wszystkie pytania, rozwiać wątpliwości i zyskać jasny obraz tego, jak będzie przebiegało leczenie od pierwszego dnia aż po oddanie ostatecznej pracy protetycznej. Transparentność na tym etapie przekłada się na lepszą współpracę i wyższą satysfakcję z efektu.

Przebieg konsultacji implantologicznej krok po kroku

Standardowa konsultacja implantologiczna składa się z kilku następujących po sobie etapów, które razem tworzą kompleksowy obraz sytuacji pacjenta. Ich szczegółowość może się różnić w zależności od skali braków zębowych, stanu kości czy planowanego rodzaju odbudowy protetycznej. Im bardziej złożony przypadek, tym większe znaczenie mają szczegółowe badania obrazowe i planowanie cyfrowe.

Pierwszym etapem jest szczegółowy wywiad ogólnomedyczny. Lekarz pyta o choroby przewlekłe (m.in. cukrzycę, nadciśnienie, choroby krwi, osteoporozę), przyjmowane leki, przebyte zabiegi operacyjne, reakcje alergiczne oraz nałogi, zwłaszcza palenie papierosów. To kluczowe, ponieważ część schorzeń może wymagać wcześniejszej konsultacji z lekarzem prowadzącym lub modyfikacji planu leczenia. W niektórych przypadkach, np. przy niekontrolowanej cukrzycy czy ciężkich zaburzeniach odporności, implantacja może być czasowo lub trwale przeciwwskazana.

Następnie przeprowadzane jest badanie wewnątrzustne. Implantolog ocenia stan błony śluzowej, dziąseł, zębów sąsiednich oraz zwarcia, czyli sposobu, w jaki górne i dolne zęby kontaktują się ze sobą. Analizuje szerokość i wysokość wyrostka zębodołowego, ruchomość błony śluzowej, obecność stanów zapalnych, ubytków próchnicowych czy chorób przyzębia. Nieleczona parodontoza jest jednym z czynników ryzyka niepowodzenia leczenia implantologicznego, dlatego przed wszczepieniem implantów konieczna może być kompleksowa terapia periodontologiczna.

Kolejnym elementem są badania obrazowe. Podstawowym narzędziem jest zdjęcie panoramiczne (RTG pantomograficzne), które przedstawia ogólny obraz kości szczęk, zatok szczękowych, kanału nerwu zębodołowego dolnego oraz wszystkich obecnych zębów. W bardziej zaawansowanym planowaniu stosuje się tomografię komputerową (CBCT), która pozwala trójwymiarowo ocenić gęstość i ilość kości, odległości od struktur anatomicznych i zaplanować dokładną pozycję implantu w przestrzeni. Dzięki temu można ocenić, czy konieczne będzie podniesienie dna zatoki szczękowej, augmentacja kości lub zastosowanie krótszych czy węższych implantów.

Na podstawie badań klinicznych i radiologicznych lekarz opracowuje wstępny plan leczenia. Obejmuje on liczbę implantów, ich orientacyjne położenie, ewentualne zabiegi przygotowawcze (np. sterowaną regenerację kości, przeszczepy łącznotkankowe, leczenie endodontyczne zębów sąsiednich) oraz koncepcję przyszłej pracy protetycznej. W zależności od sytuacji może to być pojedyncza korona na implancie, most, proteza overdenture na zatrzaskach lub rozległa rekonstrukcja pełnego łuku w systemie typu all‑on‑4 / all‑on‑6.

Integralną częścią konsultacji jest omówienie alternatyw terapeutycznych. Pacjent powinien wiedzieć, jakie inne sposoby odbudowy braków zębowych są dostępne – klasyczny most oparty na zębach własnych, proteza ruchoma, pozostawienie luki – oraz jakie są wady i zalety każdego rozwiązania. Dopiero mając pełen obraz, może świadomie podjąć decyzję, czy wybrać implanty, czy pozostać przy leczeniu bardziej konwencjonalnym.

Ostatnim etapem jest przedstawienie kosztorysu i orientacyjnego harmonogramu leczenia. Ponieważ implantologia jest procesem kilkuetapowym, rozłożonym często na wiele miesięcy, ważne jest wyjaśnienie, które wizyty są zabiegowe, ile czasu wymaga osteointegracja, kiedy możliwe jest obciążenie implantu pracą tymczasową, a kiedy ostateczną. Pacjent powinien również otrzymać instrukcje dotyczące przygotowania do zabiegu chirurgicznego, ewentualnych badań laboratoryjnych oraz postępowania po zabiegu.

Kwalifikacja do leczenia i przeciwwskazania

Konsultacja implantologiczna ma za zadanie nie tylko zaplanować terapię, ale również zakwalifikować lub wykluczyć pacjenta z leczenia implantologicznego. Istnieją bowiem zarówno bezwzględne, jak i względne przeciwwskazania do zabiegu. Dokładne ich rozpoznanie na etapie konsultacji pozwala zminimalizować ryzyko niepowodzenia oraz zadbać o bezpieczeństwo pacjenta. Nie każde schorzenie automatycznie wyklucza implanty, ale wiele wymaga wcześniejszego wyrównania lub ścisłej kontroli.

Do najważniejszych przeciwwskazań bezwzględnych zalicza się niektóre ciężkie schorzenia ogólnoustrojowe, np. niekontrolowane zaburzenia krzepnięcia krwi, zaawansowane choroby nowotworowe w fazie aktywnej, poważne zaburzenia odporności czy stan po niedawno przebytym zawale serca lub udarze. W takich sytuacjach ryzyko powikłań chirurgicznych jest zbyt duże, a konsultacja kończy się zwykle wskazaniem alternatywnych metod leczenia protetycznego. Implantolog może też skierować pacjenta do lekarza prowadzącego w celu oceny ryzyka i ewentualnego uzyskania zgody na zabieg w przyszłości.

Znaczną grupę stanowią przeciwwskazania względne, czyli takie, które po odpowiednim przygotowaniu lub stabilizacji schorzenia pozwalają mimo wszystko na wszczepienie implantów. Należą do nich m.in. dobrze kontrolowana cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, osteoporoza, a także palenie tytoniu. U palaczy ryzyko powikłań, zwłaszcza zaburzeń gojenia i utraty implantów, jest znacząco wyższe, jednak odpowiednia motywacja do ograniczenia lub zaprzestania palenia oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń może umożliwić leczenie implantologiczne.

Specyficzną grupę stanowią pacjenci leczeni niektórymi lekami, np. bisfosfonianami stosowanymi w osteoporozie, lekami antyresorpcyjnymi w chorobach nowotworowych czy długotrwałą terapią steroidową. Podczas konsultacji implantolog przeprowadza szczegółowy wywiad dotyczący rodzaju leku, czasu trwania terapii i dawkowania, a następnie – jeśli to konieczne – konsultuje się z lekarzem prowadzącym. Celem jest ograniczenie ryzyka powikłań typu martwica kości szczęk, które może pojawić się po zabiegach chirurgicznych wykonywanych przy niektórych schematach farmakoterapii.

Odrębną kwestią jest stan miejscowy w jamie ustnej. Zaawansowana choroba przyzębia, liczne ogniska zapalne przy wierzchołkach korzeni, próchnica w zębach sąsiednich lub zła higiena jamy ustnej mogą być powodem czasowego odroczenia leczenia implantologicznego. Podczas konsultacji lekarz wyjaśnia, jakie kroki należy podjąć – np. profesjonalne oczyszczanie, leczenie zachowawcze czy endodontyczne – aby stworzyć możliwie najkorzystniejsze środowisko dla przyszłego implantu. Kluczowe jest uświadomienie pacjentowi, że implant nie jest „niezniszczalny” i w nieodpowiednich warunkach również może zostać utracony.

Na podstawie wszystkich zebranych informacji implantolog podejmuje decyzję o kwalifikacji do leczenia. Czasem oznacza to od razu zielone światło i przejście do etapu planowania zabiegu, a czasem konieczność kilku miesięcy leczenia przygotowawczego. Rzetelnie przeprowadzona kwalifikacja jest jednym z najważniejszych czynników warunkujących długotrwałe powodzenie leczenia i stabilność implantów w kości.

Rola planowania protetycznego i cyfrowego w konsultacji

W nowoczesnej implantologii konsultacja nie kończy się na ocenie warunków kostnych. Coraz większe znaczenie zyskuje tzw. planowanie protetycznie sterowane, w którym punkt wyjścia stanowi docelowy kształt uśmiechu i pozycja przyszłych zębów, a nie samo miejsce, gdzie „zmieści się” implant. Oznacza to, że już na etapie pierwszych wizyt lekarz protetyk lub implantolog określa docelowy zarys linii zębowej, wysokość zwarcia, położenie kłów prowadzących i inne parametry estetyczno‑funkcjonalne.

W praktyce często wykonuje się fotografie twarzy i uśmiechu, skany wewnątrzustne lub tradycyjne wyciski. Na ich podstawie tworzy się cyfrowy lub analogowy wax‑up, czyli projekt przyszłej odbudowy protetycznej. Ten model referencyjny służy następnie do zaplanowania pozycji implantów na badaniu CBCT – tak, aby oś implantu odpowiadała planowanemu ułożeniu korony, a nie odwrotnie. Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której implant wszczepiony jest prawidłowo z punktu widzenia chirurgii, lecz w niekorzystnym położeniu protetycznym, co skutkuje nieestetycznymi koronami lub koniecznością stosowania kompromisowych rozwiązań.

W planowaniu cyfrowym często wykorzystuje się specjalne oprogramowanie do implantologii, które pozwala na nakładanie na siebie skanów z jamy ustnej oraz obrazów CBCT. Połączenie tych danych umożliwia precyzyjne określenie grubości kości w danym miejscu, przebiegu struktur anatomicznych oraz przewidywanych warunków estetycznych. Na tej podstawie można zaprojektować szablon chirurgiczny, który podczas zabiegu prowadzi wiertła w dokładnie zaplanowanych kierunkach i głębokościach. Informacja o możliwości zastosowania terapii prowadzonej szablonem jest coraz częściej przedstawiana pacjentowi już na konsultacji.

Istotnym elementem konsultacji jest również planowanie czasowe w odniesieniu do zalegania zębów przeznaczonych do ekstrakcji. W wielu przypadkach możliwa jest natychmiastowa implantacja w świeże łoże poekstrakcyjne, a nawet tymczasowe obciążenie implantu koroną. W innych – zalecane jest odczekanie okresu gojenia i przebudowy kości. Decyzja ta jest podejmowana na podstawie jakości kości, obecności stanu zapalnego, typu zgryzu oraz możliwości stabilnego zakotwienia implantu. Konsultacja służy do szczegółowego wyjaśnienia tych kwestii i pokazania pacjentowi różnych scenariuszy.

Planowanie protetyczno‑cyfrowe pozwala również zawczasu omówić kwestie estetyczne, takie jak kształt, kolor i ustawienie przyszłych zębów, przebieg linii dziąsłowej czy sposób podparcia warg. Ma to szczególne znaczenie w odcinku przednim, gdzie różnice milimetrowe decydują o harmonii uśmiechu. Dobrze przeprowadzona konsultacja daje pacjentowi realny pogląd na to, jak może wyglądać efekt końcowy – czasem przy użyciu wizualizacji komputerowych czy próbnych uśmiechów testowych (mock‑up).

Aspekt psychologiczny i edukacyjny konsultacji

Konsultacja implantologiczna to również ważny moment z punktu widzenia psychologii pacjenta. Utrata zębów często wiąże się z obniżeniem samooceny, problemami w kontaktach społecznych, unikaniem uśmiechu czy nawet wstydem przed wizytą u dentysty. Zrozumienie tych emocji i empatyczne podejście są kluczowe, aby pacjent poczuł się bezpiecznie i mógł szczerze opowiedzieć o swoich obawach. Część osób odwleka decyzję o leczeniu, ponieważ boi się bólu lub skomplikowanych zabiegów chirurgicznych – zadaniem lekarza jest rzetelne wyjaśnienie, jak wygląda znieczulenie, jakie są przewidywane dolegliwości po zabiegu i jakie środki łagodzące są stosowane.

Równie ważna jest rola edukacyjna konsultacji. Pacjent powinien zostać dokładnie poinformowany o tym, czym jest implant zębowy, z jakich elementów się składa (część wszczepiana w kość, łącznik, korona protetyczna), jak przebiega proces zrastania implantu z kością oraz jakie zasady higieny obowiązują po zakończeniu leczenia. Wiele osób ma błędne przekonanie, że implanty są „na całe życie” i nie wymagają szczególnej troski. Podczas konsultacji lekarz wyjaśnia, że długoterminowy sukces zależy od regularnych wizyt kontrolnych, profesjonalnych zabiegów higienizacyjnych oraz codziennej, starannej higieny domowej.

Edukacja obejmuje także potencjalne powikłania: od wczesnych, takich jak obrzęk, krwiak, ból czy stan zapalny, po późne, np. periimplantitis (zapalenie tkanek okołowszczepowych). Rzetelne omówienie tych zagadnień nie ma na celu wystraszenia pacjenta, lecz uczciwe przedstawienie możliwych scenariuszy i metod ich zapobiegania. Świadomy pacjent lepiej współpracuje, szybciej reaguje na niepokojące objawy i jest bardziej zmotywowany do utrzymania wysokiego poziomu higieny.

Na konsultacji często poruszany jest również temat finansowy i logistyczny, który dla wielu pacjentów ma duże znaczenie emocjonalne. Leczenie implantologiczne wiąże się zwykle z wyższymi kosztami niż tradycyjne uzupełnienia, ale jednocześnie pozwala uniknąć szlifowania zdrowych zębów pod mosty czy dyskomfortu związanego z protezami ruchomymi. Lekarz może pomóc w zrozumieniu długofalowych korzyści, takich jak zachowanie kości, komfort żucia, poprawa mowy i estetyki twarzy. Ważne jest, aby pacjent czuł, że ma prawo zadawać pytania o koszty, ilość wizyt czy możliwość rozłożenia leczenia na etapy.

Wielu pacjentów odczuwa ulgę już po samej konsultacji, gdy zyskują oni jasny plan działania i przewidywalny harmonogram. Z chaosu informacji, niepewności i lęku wyłania się uporządkowany scenariusz: przygotowanie jamy ustnej, ewentualne zabiegi dodatkowe, wszczepienie implantów, okres gojenia, praca tymczasowa, a w końcu docelowa rekonstrukcja. Uczucie, że ktoś prowadzi ich krok po kroku i bierze odpowiedzialność za cały proces, ma ogromne znaczenie dla motywacji i poczucia sprawczości pacjenta.

Znaczenie konsultacji dla długoterminowego sukcesu leczenia

Jakość i rzetelność konsultacji implantologicznej w dużej mierze decydują o tym, czy leczenie zakończy się sukcesem nie tylko tuż po oddaniu pracy protetycznej, ale również po wielu latach użytkowania implantów. To na tym etapie oceniane są czynniki ryzyka, planowana jest liczba i rozmieszczenie implantów, a także dobierany jest rodzaj obciążenia protetycznego. Zbyt mała liczba implantów przy dużych obciążeniach zgryzowych może prowadzić do ich przeciążenia i stopniowej utraty, podczas gdy dobrze przemyślany plan rozkłada siły równomiernie i chroni zarówno implanty, jak i otaczające je tkanki.

Konsultacja jest także momentem weryfikacji nawyków pacjenta, takich jak bruksizm (zgrzytanie zębami) czy zaciskanie szczęk w stresie. Te parafunkcje mogą znacząco zwiększać ryzyko przeciążeń mechanicznych i mikro‑uszkodzeń elementów protetycznych. Jeśli zostaną rozpoznane odpowiednio wcześnie, można zaplanować zastosowanie szyn relaksacyjnych, modyfikację kształtu odbudów czy inne środki ochronne. Brak rozpoznania tych problemów na etapie konsultacji może skutkować koniecznością częstych napraw lub wymiany prac protetycznych w przyszłości.

Równie ważna jest ocena motywacji i możliwości pacjenta w zakresie higieny jamy ustnej. Implanty, choć odporne na próchnicę, są podatne na stany zapalne tkanek miękkich i twardych. Osoba, która nie jest w stanie lub nie chce wprowadzić zmian w codziennej higienie, może nie być dobrym kandydatem do rozległych rekonstrukcji implantoprotetycznych. Podczas konsultacji lekarz może zaproponować szkolenie higienizacyjne, instruktaż stosowania irygatora, nici czy specjalnych szczoteczek międzyzębowych oraz ustalić plan wizyt kontrolnych co kilka miesięcy.

Na podstawie wniosków z konsultacji implantologicznej tworzony jest nie tylko plan leczenia, ale również plan długoterminowej opieki. Obejmuje on regularne kontrole radiologiczne, badanie stabilności implantów, ocenę stanu przyzębia wokół nich oraz ewentualne drobne korekty prac protetycznych. Pacjent jest informowany, że utrzymanie efektu leczenia wymaga stałej współpracy – podobnie jak w przypadku leczenia ortodontycznego czy terapii chorób przewlekłych. Konsultacja staje się więc początkiem relacji, która może trwać przez wiele lat.

Najczęstsze pytania zadawane podczas konsultacji

Podczas konsultacji implantologicznej pacjenci powtarzają szereg podobnych pytań, niezależnie od wieku czy skali problemu. Jednym z najczęstszych jest pytanie o ból – zarówno w trakcie zabiegu, jak i po nim. Implantolog wyjaśnia, że zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym, a w razie potrzeby można rozważyć sedację. Dolegliwości po zabiegu są zwykle porównywalne lub nieco większe niż po standardowym usunięciu zęba i dobrze poddają się leczeniu farmakologicznemu. Zrozumienie tych kwestii często obniża poziom lęku i ułatwia podjęcie decyzji o leczeniu.

Kolejnym częstym zagadnieniem jest trwałość implantów. Pacjenci pytają, na ile lat zakładane są implanty i od czego zależy ich wytrzymałość. Podczas konsultacji lekarz tłumaczy, że teoretycznie implanty mogą funkcjonować nawet do końca życia, jeśli zostały prawidłowo zaplanowane, wszczepione i są odpowiednio pielęgnowane. Podkreśla znaczenie regularnych kontroli, higieny oraz unikania nałogów, takich jak palenie tytoniu, które zwiększa ryzyko stanów zapalnych.

Wiele pytań dotyczy również czasu trwania całego procesu leczenia. Pacjenci chcą wiedzieć, ile miesięcy minie od wszczepienia implantu do założenia ostatecznej korony lub mostu, czy w tym czasie będą mieli uzupełnienie tymczasowe oraz czy przez cały okres leczenia będą mogli normalnie funkcjonować społecznie i zawodowo. Odpowiedzi na te pytania są indywidualizowane i zależą od jakości kości, konieczności wykonania zabiegów dodatkowych, a także od rodzaju planowanej odbudowy protetycznej. Dzięki konsultacji pacjent otrzymuje jasną, dopasowaną do swojej sytuacji prognozę czasową.

Ważnym wątkiem są również koszty i możliwość rozłożenia leczenia na etapy. Lekarz wyjaśnia, które procedury są niezbędne, a które opcjonalne, jakie są przybliżone ceny poszczególnych etapów i czy istnieją tańsze oraz droższe warianty materiałowe odbudów protetycznych. Przejrzyste przedstawienie finansów pomaga uniknąć nieporozumień i buduje zaufanie, a pacjent może lepiej zaplanować domowy budżet. Konsultacja staje się więc nie tylko wydarzeniem medycznym, ale także etapem świadomego podejmowania decyzji życiowych.

FAQ

1. Na czym dokładnie polega konsultacja implantologiczna?
Konsultacja implantologiczna to wizyta, podczas której lekarz ocenia ogólny stan zdrowia pacjenta, bada jamę ustną oraz analizuje badania obrazowe, takie jak pantomogram czy tomografia CBCT. Na tej podstawie określa możliwości wszczepienia implantów, potrzebę zabiegów dodatkowych i przedstawia różne warianty leczenia. Omawiane są też oczekiwania estetyczne, przewidywany czas terapii, koszty oraz zasady higieny po zakończeniu leczenia.

2. Jakie badania są potrzebne przed leczeniem implantologicznym?
Najczęściej wymagane jest zdjęcie panoramiczne zębów, które pokazuje ogólny obraz szczęk, oraz tomografia komputerowa CBCT, dająca trójwymiarowy wgląd w ilość i jakość kości. Dodatkowo lekarz może zlecić podstawowe badania krwi, szczególnie przy chorobach ogólnych lub planowanych rozległych zabiegach. W niektórych przypadkach potrzebne są też konsultacje ze specjalistami, np. diabetologiem czy kardiologiem, aby bezpiecznie przeprowadzić zabieg wszczepienia implantów.

3. Czy każdy pacjent kwalifikuje się do wszczepienia implantów?
Nie każdy pacjent może od razu poddać się leczeniu implantologicznemu, ale większość osób można przygotować do takiego zabiegu. Przeciwwskazaniem bywają ciężkie, niekontrolowane choroby ogólnoustrojowe, aktywne stany zapalne w jamie ustnej czy bardzo zła higiena. Często konieczne jest wcześniejsze leczenie przyzębia, usunięcie ognisk zapalnych lub poprawa ogólnego stanu zdrowia. Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje implantolog po szczegółowej konsultacji.

4. Ile trwa konsultacja i czy odbywa się podczas niej zabieg?
Konsultacja implantologiczna trwa zwykle od 30 do 60 minut, w zależności od stopnia skomplikowania przypadku i liczby pytań pacjenta. W trakcie wizyty przeprowadzany jest wywiad, badanie jamy ustnej, analiza badań obrazowych i wstępne planowanie leczenia. Sam zabieg wszczepienia implantów nie jest wykonywany na tej wizycie – wymaga on wcześniejszego przygotowania, często dodatkowych badań oraz dokładnego opracowania planu chirurgiczno‑protetycznego, co następuje po zakończeniu etapu konsultacyjnego.

5. Czy na konsultację implantologiczną trzeba się jakoś przygotować?
Przygotowanie polega głównie na zebraniu dokumentacji medycznej: listy przyjmowanych leków, wyników badań, wypisów ze szpitala czy kart konsultacji specjalistycznych. Warto też zabrać dotychczasowe zdjęcia RTG, jeśli pacjent je posiada. Dobrym pomysłem jest zapisanie sobie pytań i wątpliwości, aby niczego nie pominąć podczas rozmowy z lekarzem. Nie ma zwykle potrzeby specjalnego przygotowania dietetycznego czy farmakologicznego – szczegółowe zalecenia dotyczą dopiero samego zabiegu implantacji.