Korona metalowa to jedno z najtrwalszych i najdłużej stosowanych uzupełnień protetycznych w stomatologii. Mimo rozwoju nowoczesnych materiałów estetycznych, takich jak ceramika czy kompozyty, klasyczna korona wykonana z metalu nadal zajmuje ważne miejsce w leczeniu zębów bocznych, zębów po leczeniu kanałowym oraz w rozbudowanych pracach protetycznych. Zrozumienie, czym dokładnie jest to rozwiązanie, kiedy się je stosuje i jakie ma wady oraz zalety, pozwala pacjentowi świadomie uczestniczyć w planowaniu terapii stomatologicznej.

Definicja i rodzaje koron metalowych

Korona metalowa to stałe, indywidualnie wykonane uzupełnienie protetyczne, które całkowicie pokrywa koronową część zęba, odtwarzając jego kształt, funkcję i w pewnym zakresie estetykę. Zadaniem takiej korony jest ochrona osłabionej tkaniny zęba przed dalszym uszkodzeniem oraz zapewnienie właściwego przenoszenia sił żucia na podłoże kostne. W przeciwieństwie do koron pełnoceramicznych, korona metalowa powstaje z jednego lub kilku stopów metali, dobranych pod kątem wytrzymałości i biokompatybilności.

Podstawowy podział koron metalowych obejmuje kilka grup. Pierwszą z nich są korony ze stopów szlachetnych, najczęściej zawierające złoto, pallad lub platynę. Cechują się one bardzo dobrą tolerancją tkanek, wysoką trwałością i precyzją przylegania do zęba, ale ich wadą jest wysoki koszt. Drugą kategorię stanowią korony z metali nieszlachetnych, takich jak chrom-kobalt czy nikiel-chrom. Wyróżniają się one dużą twardością oraz odpornością na ścieranie, a przy tym są znacznie tańsze. Wymagają jednak dokładnej oceny ewentualnych reakcji alergicznych pacjenta na składniki stopu.

Często rozróżnia się także korony metalowe pełne oraz korony metalowo-porcelanowe. Korona metalowa pełna wykonana jest wyłącznie z metalu i ma charakterystyczny, metaliczny wygląd. Jest z tego powodu stosowana głównie w odcinku bocznym, gdzie estetyka nie odgrywa dominującej roli. Z kolei korona metalowo-porcelanowa posiada metalowy szkielet pokryty warstwą porcelany, która imituje naturalny kolor zęba. Takie rozwiązanie łączy wysoką wytrzymałość z lepszą estetyką, choć w dalszym ciągu nie dorównuje pod tym względem koron pełnoceramicznych.

Innym kryterium podziału może być sposób mocowania również na implantach. W przypadku implantoprotetyki wykorzystuje się korony metalowe przykręcane lub cementowane do łącznika, pełniące rolę sztucznej korony zęba. Metal jako materiał konstrukcyjny dobrze sprawdza się w tego typu pracach, ponieważ zapewnia odpowiednią sztywność i stabilność całej odbudowy. W definicji słownikowej warto zaznaczyć, że korona metalowa jest elementem należącym do grupy uzupełnień stałych, cementowanych na zębie lub implancie i niewyjmowanych samodzielnie przez pacjenta.

Wskazania i przeciwwskazania do zastosowania koron metalowych

Decyzja o zastosowaniu korony metalowej opiera się na dokładnej ocenie stanu zęba, zgryzu oraz oczekiwań pacjenta. Do najważniejszych wskazań należy rozległe zniszczenie korony klinicznej zęba, spowodowane próchnicą, urazem mechanicznym lub znacznym starciem. W takich przypadkach klasyczne wypełnienie kompozytowe byłoby zbyt słabe i mogłoby ulec szybkiemu uszkodzeniu. Korona metalowa umożliwia szczelne pokrycie pozostałej tkanki, zabezpiecza ją przed pękaniem i pozwala na odtworzenie prawidłowej funkcji żucia.

Bardzo częstym wskazaniem są zęby po leczeniu kanałowym, szczególnie w odcinku bocznym. Taki ząb jest z natury osłabiony, bardziej kruchy i narażony na złamanie pod wpływem sił żucia. Korona metalowa, osadzona na odpowiednio odbudowanym zrębie, przejmuje część obciążeń i równomiernie rozkłada je na korzeń i kość, zmniejszając ryzyko pęknięcia. Z tego powodu w praktyce klinicznej wiele zębów trzonowych i przedtrzonowych po endodoncji zabezpiecza się właśnie koroną metalową lub metalowo-porcelanową.

Kolejną grupą wskazań są rozległe odbudowy protetyczne, takie jak mosty czy protezy szkieletowe. Elementy filarowe w tych konstrukcjach muszą być wyjątkowo stabilne i odporne na długotrwałe obciążenia. Korony metalowe zapewniają odpowiednią wytrzymałość i precyzyjne dopasowanie, dzięki czemu sprawdzają się jako filary mostów, zwłaszcza w odcinku bocznym. U pacjentów z parafunkcjami, na przykład z nasilonym bruksizmem, metal stanowi materiał lepiej znoszący gwałtowne przeciążenia niż bardziej kruche tworzywa ceramiczne.

W słowniku stomatologicznym warto wymienić także przeciwwskazania do wykonania korony metalowej. Należą do nich m.in. zęby o bardzo krótkiej koronie klinicznej, których nie da się odpowiednio oszlifować i przygotować pod koronę. Problem stanowią także zęby z zaawansowanym zanikiem kości, zbyt ruchome, u których prognoza długoterminowa jest niepewna. Istotną rolę odgrywa stan przyzębia – aktywne zapalenie dziąseł czy choroba przyzębia wymagają wcześniejszego leczenia, zanim przystąpi się do pracy protetycznej.

Wśród przeciwwskazań uwzględnia się poza tym alergię na składniki stopu metali. Pacjent z potwierdzoną nadwrażliwością na nikiel, chrom lub inne pierwiastki nie powinien otrzymywać korony wykonanej z danego materiału. W takich sytuacjach stosuje się stopy szlachetne albo przechodzi na odbudowy całoceramiczne. Względnym przeciwwskazaniem są także duże wymagania estetyczne w odcinku przednim – błyszcząca, metaliczna powierzchnia korony mogłaby być nieakceptowalna, dlatego częściej wybiera się tam rozwiązania o wysokiej estetyce, np. korony z tlenku cyrkonu.

Materiały stosowane w koronach metalowych

Istota korony metalowej opiera się na doborze odpowiedniego stopu, który spełni wymogi wytrzymałości, bezpieczeństwa biologicznego i technologicznej obróbki w laboratorium protetycznym. Tradycyjnie za najbardziej prestiżowe uchodzą stopy metali szlachetnych, wśród których dominuje złoto. Korony złote odznaczają się doskonałą szczelnością brzeżną, niskim ryzykiem korozji i bardzo dobrą tolerancją przez tkanki jamy ustnej. Złoto jest materiałem stosunkowo miękkim, co ułatwia osiągnięcie wyjątkowo dokładnego przylegania do zęba, a przez to ogranicza możliwość powstawania nieszczelności i wtórnej próchnicy.

Ze względu na wysoką cenę metali szlachetnych znaczną część rynku stanowią dziś stopy metali nieszlachetnych. Najczęściej wykorzystuje się chrom-kobalt oraz nikiel-chrom. Charakteryzują się one znaczną twardością, odpornością na ścieranie i stosunkowo dobrą odpornością korozyjną. Wymagają jednak specjalistycznej obróbki laboratoryjnej i właściwego polerowania, aby zminimalizować szorstkość powierzchni oraz potencjalny wpływ na tkanki miękkie. Przy planowaniu prac z użyciem stopów zawierających nikiel konieczna jest szczegółowa rozmowa z pacjentem oraz, w razie potrzeby, wykonanie testów alergicznych.

Nowoczesna protetyka wykorzystuje również stopy tytanu, szczególnie w połączeniu z implantami. Tytan wyróżnia się bardzo dobrą biokompatybilnością, niewielką masą i dużą odpornością na korozję. Wprawdzie typowa korona metalowa z tytanu występuje rzadziej niż tytanowe łączniki czy elementy implantów, jednak w pewnych sytuacjach klinicznych może stanowić alternatywę dla klasycznych stopów. Należy także wspomnieć o metalowych szkieletach pod korony porcelanowe, w których warstwa metalu jest ukryta pod ceramiką i pełni funkcję wzmacniającą konstrukcję.

Wybór materiału zależy od wielu czynników, m.in. od umiejscowienia zęba w łuku, rodzaju zgryzu, potrzeb estetycznych i możliwości finansowych pacjenta. Stopy złota stosuje się często u osób, u których priorytetem jest maksymalna trwałość i precyzja, a aspekt kolorystyczny nie stanowi problemu. Z kolei stopy chrom-kobalt są chętnie wybierane w pracach wymagających dużej wytrzymałości mechanicznej, na przykład w długich mostach bocznych. Z punktu widzenia definicji słownikowej istotne pozostaje, że wszystkie te materiały muszą spełniać wymogi norm medycznych, być możliwie obojętne biologicznie i odpowiednio przetestowane pod kątem bezpieczeństwa stosowania w jamie ustnej.

Proces wykonania korony metalowej

Powstanie korony metalowej jest wynikiem ścisłej współpracy lekarza dentysty z technikiem protetykiem. Pierwszym etapem jest dokładna diagnostyka, obejmująca badanie kliniczne, zdjęcia radiologiczne oraz ocenę zgryzu. Lekarz analizuje ilość pozostałej tkanki twardej zęba, stan miazgi lub wypełnienia kanałowego oraz warunki w łuku zębowym. Następnie omawia z pacjentem możliwe warianty leczenia, w tym rodzaj planowanej korony i użyty materiał. Po podjęciu decyzji oraz wykluczeniu przeciwwskazań przechodzi się do przygotowania zęba pod koronę.

Przygotowanie obejmuje oszlifowanie zęba, czyli usunięcie części jego twardych tkanek w taki sposób, aby powstał odpowiedni zrąb protetyczny. Powierzchnia ta musi mieć określony kształt, konwergencję ścian i wysokość, by korona mogła zostać prawidłowo osadzona oraz utrzymywać się dzięki połączeniu mechanicznemu i cementowemu. W przypadku zębów bardzo zniszczonych często konieczna jest odbudowa rdzenia, na przykład przy użyciu wkładu koronowo-korzeniowego. Taka odbudowa wzmacnia ząb od wewnątrz i zapewnia solidną podstawę dla korony metalowej.

Po oszlifowaniu zęba lekarz pobiera wycisk lub wykonuje skan wewnątrzustny. Klasyczna technika wycisków wykorzystuje masy elastyczne, które po związaniu przenoszą do laboratorium wierny obraz przygotowanego zęba i otaczających go tkanek. W nowocześniejszych gabinetach stosuje się skanery, które tworzą cyfrową mapę jamy ustnej, przesyłaną elektronicznie do pracowni protetycznej. W międzyczasie na ząb zakładana jest korona tymczasowa, chroniąca go przed nadwrażliwością, uszkodzeniami mechanicznymi i przesunięciem zęba przed osadzeniem właściwej korony.

Technik protetyk, bazując na wycisku lub skanie, przygotowuje model gipsowy bądź cyfrowy. Następnie projektuje kształt korony, uwzględniając zgryz pacjenta, kontakty z zębami przeciwstawnymi oraz sąsiadującymi. W tradycyjnej technologii wykonuje się woskowy wzorzec korony, który następnie przetapia się w metal w procesie odlewania. Po odlaniu korona jest obrabiana, dopasowywana na modelu, polerowana i – w przypadku koron metalowo-porcelanowych – pokrywana kolejnymi warstwami ceramiki. Gotowa praca trafia z powrotem do gabinetu.

Podczas przymiarki lekarz sprawdza dopasowanie korony metalowej do oszlifowanego zęba, kontroluje szczelność brzegu, kontakty z zębami sąsiednimi oraz relacje w zgryzie. Niezbędne są drobne korekty, aby uniknąć nadmiernych punktów kontaktu, które mogłyby prowadzić do przeciążeń lub dyskomfortu podczas żucia. Jeżeli wszystko jest w porządku, korona zostaje ostatecznie zacementowana przy użyciu odpowiedniego cementu stomatologicznego. Od tego momentu funkcjonuje jak naturalny ząb, wymagając jedynie standardowej higieny i okresowej kontroli w gabinecie.

Zalety i wady koron metalowych

Korony metalowe posiadają szereg zalet, które sprawiają, że mimo rozwoju estetycznych materiałów wciąż są szeroko stosowane. Największym atutem jest ich wysoka wytrzymałość mechaniczna. Metal dobrze znosi duże obciążenia żucia, nie ulega łatwo pęknięciom ani odłamaniom, dzięki czemu korona może funkcjonować w jamie ustnej przez wiele lat. Jest to szczególnie ważne w odcinkach bocznych, gdzie działają najsilniejsze siły. Dodatkowo dobrze zaprojektowana korona metalowa umożliwia bardzo precyzyjne przyleganie do zęba, co ogranicza ryzyko nieszczelności i wtórnej próchnicy.

Do zalet można zaliczyć również stosunkowo niewielką grubość ścian korony w porównaniu z niektórymi koronami ceramicznymi. Pozwala to oszczędzić więcej tkanek własnych zęba podczas szlifowania. W przypadku koron ze stopów złota dochodzi jeszcze bardzo dobra tolerancja biologiczna oraz niski potencjał alergizujący. Dobrze wypolerowana powierzchnia metalowa jest gładka, co sprzyja mniejszej retencji płytki bakteryjnej i ułatwia utrzymanie higieny. Z punktu widzenia funkcjonalnego korony metalowe mogą być więc rozwiązaniem bezpiecznym i długotrwałym.

Pomimo licznych zalet korony metalowe mają też istotne wady. Najbardziej oczywistą jest ich wygląd. Metaliczny kolor sprawia, że korony takie są zwykle akceptowane jedynie w odcinku bocznym, niewidocznym przy uśmiechu. U osób o wysokich wymaganiach estetycznych nawet tam może to stanowić problem. W przypadku koron metalowo-porcelanowych część metalowa jest ukryta, lecz przy obniżeniu dziąsła z czasem może ujawnić się cienka, ciemniejsza linia przy szyjce zęba, co ogranicza efekt estetyczny.

Kolejną kwestią jest potencjalna alergia na składniki stopu, szczególnie na nikiel. U części pacjentów może wystąpić reakcja nadwrażliwości, objawiająca się podrażnieniem błony śluzowej, świądem, pieczeniem czy zmianami zapalnymi. Dlatego tak ważne jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu i unikanie materiałów, na które pacjent jest uczulony. W przypadku stopów nieszlachetnych możliwe są także minimalne procesy korozji, choć współczesne materiały znacznie ograniczają to ryzyko.

Wadą może być ponadto konieczność dość intensywnego szlifowania zęba, aby zapewnić odpowiednią przestrzeń dla metalu i zachować prawidłowy kształt korony. Chociaż grubość ścian korony metalowej może być nieco mniejsza niż ceramicznej, wciąż oznacza to trwałe usunięcie części tkanek twardych zęba. Niewłaściwe przeprowadzenie tego etapu może prowadzić do podrażnienia miazgi, nadwrażliwości lub konieczności leczenia kanałowego. Dlatego każdy przypadek musi być rozważany indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zęba i alternatywnych rozwiązań.

Korona metalowa na tle innych rodzajów koron

Opisując hasło korona metalowa w słowniku stomatologicznym, warto odnieść je do innych typów koron, aby lepiej ukazać specyfikę tego rozwiązania. Najczęściej porównuje się je z koronami pełnoceramicznymi oraz metalowo-porcelanowymi. Korona pełnoceramiczna wyróżnia się znakomitą estetyką – jej barwa, przezierność i sposób odbijania światła mogą bardzo wiernie naśladować naturalny ząb. Z tego powodu jest preferowana w odcinku przednim, gdzie wygląd odgrywa kluczową rolę. Jednocześnie ceramika jest materiałem kruchym, bardziej podatnym na pęknięcia przy znacznym przeciążeniu, dlatego w odcinku bocznym korona metalowa bywa trwalszą opcją.

Korony metalowo-porcelanowe stanowią kompromis między estetyką a wytrzymałością. Metalowy szkielet nadaje całości konstrukcji odpowiednią stabilność, a pokrywająca go porcelana poprawia wygląd. W pewnych warunkach, szczególnie u pacjentów z umiarkowanymi obciążeniami zgryzowymi, takie korony sprawdzają się bardzo dobrze zarówno w odcinku przednim, jak i bocznym. Jednak z upływem czasu, przy recesji dziąseł, metalowy brzeg może stać się widoczny jako cienka, ciemna obwódka, co bywa dla pacjentów nieakceptowalne.

Na tle tych rozwiązań korona metalowa pełna jawi się jako wariant najmniej estetyczny, ale technicznie prosty, bardzo trwały i zwykle tańszy. W wielu przypadkach stomatologicznych, zwłaszcza przy zębach trzonowych, gdzie podczas szerokiego uśmiechu nie widać koron, wybór pełnej korony metalowej jest uzasadniony. Słownikowo można podkreślić, że jest to rozwiązanie silnie ukierunkowane na funkcję i trwałość, a nie na wygląd.

W porównaniu z nowoczesnymi koronami z tlenku cyrkonu, korona metalowa nadal wygrywa pod względem długoletnich obserwacji klinicznych, ponieważ jest stosowana od wielu dekad i jej zachowanie w jamie ustnej jest bardzo dobrze poznane. Z kolei cyrkon łączy wysoką wytrzymałość z estetyką, ale długofalowe badania trwają krócej. W praktyce wybór pomiędzy koroną metalową a innymi rodzajami zależy od indywidualnych priorytetów pacjenta, lokalizacji zęba, stanu podłoża kostnego, warunków zwarciowych oraz budżetu.

Aspekty kliniczne i użytkowe korony metalowej

Korona metalowa, aby spełniała swoją rolę, musi być odpowiednio zaprojektowana i użytkowana. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe dopasowanie brzegów korony do szyjki zęba i granicy preparacji. Zbyt duże odsunięcie brzegu od zęba, tzw. nieszczelność, sprzyja gromadzeniu płytki bakteryjnej, rozwojowi próchnicy wtórnej i stanów zapalnych dziąseł. Z kolei zbyt głębokie wprowadzenie korony pod dziąsło może powodować ucisk i przewlekłe podrażnienie tkanek miękkich. Dlatego w dokumentacji słownikowej warto podkreślić, że sukces korony metalowej zależy nie tylko od materiału, ale przede wszystkim od precyzji wykonania.

Z punktu widzenia użytkownika ważna jest również higiena. Mimo że metalowa powierzchnia korony jest gładka, na jej brzegach i w okolicy dziąseł może odkładać się płytka i kamień nazębny. Zaleca się stosowanie odpowiednich szczoteczek, nici lub szczoteczek międzyzębowych, a także regularne kontrole stomatologiczne. Niewystarczająca higiena wokół korony metalowej może prowadzić do zapalenia dziąseł, pogłębiającej się recesji, a w konsekwencji do rozchwiania zęba filarowego. Lekarz podczas wizyt kontrolnych ocenia szczelność, stan przyzębia i ewentualne ścieranie powierzchni żującej.

W praktyce klinicznej bywa, że korona metalowa jest elementem większego planu leczenia. Może współpracować z innymi koronami, stanowić filar mostu lub część konstrukcji protezy szkieletowej. W takich sytuacjach szczególnie istotne jest prawidłowe ustawienie zgryzu i równomierne rozłożenie obciążeń na wiele zębów. Nieprawidłowo zaprojektowana odbudowa, nawet przy użyciu bardzo wytrzymałego materiału, zwiększa ryzyko przeciążeń i uszkodzeń. To pokazuje, że korona metalowa nie jest jedynie „nakładką” na ząb, lecz elementem złożonego systemu funkcjonowania narządu żucia.

Korony metalowe mogą wymagać po latach korekt lub wymiany. Przyczyną bywa recesja dziąseł, pojawienie się próchnicy przy brzegu korony, pęknięcia cementu lub zmiana warunków w zgryzie. W odróżnieniu od materiałów ceramicznych, metal pozwala na niewielkie doginanie i dopasowanie, jednak nie zawsze jest to wystarczające. W razie konieczności wymiany korony lekarz zdejmuje starą pracę, ocenia stan zęba, przeprowadza ewentualne leczenie uzupełniające i wykonuje nową koronę, często z zastosowaniem nowszych technologii lub materiałów.

Znaczenie korony metalowej w słowniku stomatologicznym

W ujęciu definicyjnym korona metalowa jest pojęciem kluczowym dla zrozumienia współczesnej protetyki stomatologicznej. Stanowi przykład uzupełnienia stałego, którego celem jest odtworzenie funkcji żucia, ochrona osłabionego zęba i poprawa komfortu pacjenta. Pomimo rozwoju alternatywnych materiałów, metal pozostaje jednym z najlepiej przebadanych i sprawdzonych rozwiązań. Dla wielu pacjentów i lekarzy jest synonimem trwałości, przewidywalności i stosunkowo korzystnej relacji kosztów do efektów leczenia.

W słowniku stomatologicznym warto podkreślić również historyczne znaczenie koron metalowych. To właśnie dzięki nim możliwe było rozwinięcie kompleksowych metod odbudowy zgryzu, rozwiązywania problemów z rozległym starciem zębów czy leczenia następstw urazów. Nawet jeśli w niektórych sytuacjach zostały wyparte przez korony pełnoceramiczne, wciąż stanowią ważny punkt odniesienia, pozwalający porównywać nowe technologie z dobrze znanym, klasycznym standardem. Zrozumienie, czym jest korona metalowa, pomaga także lepiej interpretować pojęcia takie jak most, wkład koronowo-korzeniowy czy proteza szkieletowa.

Podsumowując, korona metalowa to wszechstronne narzędzie w rękach stomatologa, łączące wysoką trwałość, precyzję i możliwość indywidualnego dopasowania do warunków w jamie ustnej. Jej zastosowanie wymaga jednak dokładnej diagnostyki, przemyślanego planu leczenia i troski o higienę ze strony pacjenta. W hasłach słownika pojęcie to powinno być przedstawione nie tylko jako opis techniczny, ale także jako element szerokiego kontekstu klinicznego, obejmującego profilaktykę, funkcję narządu żucia i długoterminową opiekę stomatologiczną.

FAQ – najczęstsze pytania o koronę metalową

1. Jak długo wytrzymuje korona metalowa?
Prawidłowo wykonana i użytkowana korona metalowa może służyć nawet kilkanaście, a niekiedy kilkadziesiąt lat. Jej trwałość zależy od jakości przygotowania zęba, precyzji pracy protetycznej, rodzaju użytego stopu oraz dbałości pacjenta o higienę jamy ustnej. Regularne kontrole stomatologiczne pozwalają wcześnie wychwycić ewentualne problemy i przedłużyć czas bezawaryjnego funkcjonowania korony na zębie.

2. Czy korona metalowa może powodować alergię?
U części osób występuje nadwrażliwość na niektóre metale, zwłaszcza nikiel, który bywa składnikiem stopów stosowanych w protetyce. Objawy mogą obejmować podrażnienie błony śluzowej, swędzenie, pieczenie lub stan zapalny wokół korony. Dlatego przed wykonaniem pracy warto poinformować dentystę o znanych alergiach. W razie potrzeby wybiera się stopy szlachetne lub rozwiązania bezniklowe, ograniczając ryzyko reakcji alergicznej.

3. Czy korona metalowa nadaje się na zęby przednie?
Z powodów estetycznych korony metalowe pełne rzadko stosuje się w odcinku przednim, ponieważ ich kolor znacznie różni się od naturalnych zębów. Jeśli wymagana jest większa trwałość niż zapewniają klasyczne korony ceramiczne, częściej wybiera się korony metalowo-porcelanowe, w których metalowy szkielet jest ukryty pod warstwą ceramiki. Ostateczna decyzja zależy od potrzeb pacjenta i indywidualnej oceny lekarza.

4. Jak dbać o koronę metalową na co dzień?
Korona metalowa wymaga takiej samej higieny jak pozostałe zęby. Należy ją szczotkować dwa razy dziennie pastą z fluorem, stosować nić dentystyczną lub szczoteczki międzyzębowe w okolicy brzegu korony oraz regularnie usuwać kamień nazębny w gabinecie. Warto zwrócić uwagę na delikatne, ale dokładne czyszczenie linii dziąsła, aby zapobiec stanom zapalnym. Unikanie twardych przedmiotów do gryzienia również wydłuża trwałość uzupełnienia.

5. Czy po założeniu korony metalowej można odczuwać ból?
Po osadzeniu korony metalowej możliwa jest przejściowa nadwrażliwość na nacisk lub zmiany temperatury, zwłaszcza jeśli ząb nie był wcześniej leczony kanałowo. Objawy te zazwyczaj ustępują w ciągu kilku dni lub tygodni. Utrzymujący się ból, szczególnie nasilający się przy nagryzaniu, wymaga kontroli u dentysty, ponieważ może świadczyć o problemach z dopasowaniem korony, zgryzem lub o konieczności dodatkowego leczenia endodontycznego.