Rejestracja zwarcia to jedno z kluczowych pojęć w stomatologii zachowawczej, protetyce i ortodoncji. Od prawidłowego utrwalenia relacji między łukiem górnym a dolnym zależy dokładność planowania leczenia, wykonanie uzupełnień protetycznych oraz stabilność przyszłego zgryzu pacjenta. Mimo że procedura wydaje się prosta, wymaga precyzji, znajomości zasad okluzji i umiejętnego doboru materiałów oraz metod. Poniższy tekst omawia znaczenie, techniki i praktyczne aspekty rejestracji zwarcia, ze szczególnym uwzględnieniem jej roli w codziennej pracy stomatologa.

Definicja, cel i znaczenie rejestracji zwarcia

Rejestracja zwarcia to procedura polegająca na utrwaleniu wzajemnego położenia łuku zębowego górnego względem dolnego w określonej relacji. Najczęściej dotyczy ona centralnej okluzji lub centralnej relacji, ale może obejmować również inne pozycje, takie jak pozycja testowa w leczeniu protetycznym czy relacje w warunkach tymczasowej deprogramacji mięśni. Zapis zwarcia stanowi punkt odniesienia do dalszej diagnostyki i planowania.

Głównym celem rejestracji zwarcia jest wierne przeniesienie warunków okluzyjnych z jamy ustnej pacjenta do warunków laboratoryjnych, najczęściej na artykulator lub inne urządzenie symulujące ruchy żuchwy. Pozwala to technikowi dentystycznemu na wykonanie prac protetycznych w oparciu o realne relacje zgryzowe, a lekarzowi – na kompleksową analizę zwarcia, w tym wykrycie interferencji, ocenę prowadzeń zębowych oraz stabilności kontaktów.

Znaczenie rejestracji zwarcia wykracza jednak poza samą protetykę. W ortodoncji umożliwia ona ocenę przebudowy zgryzu w toku leczenia, w stomatologii zachowawczej – kontrolę wysokości wypełnień, a w leczeniu zaburzeń czynnościowych stawów skroniowo-żuchwowych stanowi podstawę do konstrukcji szyn okluzyjnych. Prawidłowa rejestracja ogranicza ryzyko powikłań takich jak ból mięśni żucia, przeciążenie zębów filarowych czy patologiczne starcie zębów.

Warto podkreślić, że rejestracja zwarcia to nie tylko techniczne odbicie relacji zębów, ale także element szerszego procesu diagnostycznego. Uwzględnia się w nim stan tkanek przyzębia, adaptację mięśniową, nawyki parafunkcyjne, a nawet problemy związane z drogami oddechowymi. Dlatego każdy zapis zwarcia powinien być świadomie dobrany do konkretnego pacjenta i celu leczenia, a nie traktowany jako rutynowy, schematyczny etap.

Rodzaje relacji zwarciowych i ich znaczenie kliniczne

W praktyce stomatologicznej wyróżnia się kilka podstawowych rodzajów relacji zgryzowych, które mogą stanowić przedmiot rejestracji. Klasyczne pojęcia, takie jak centralna relacja, centralna okluzja, relacja maksymalnego zaguzkowania czy pozycje ekscentryczne, tworzą fundament planowania leczenia protetycznego i ortodontycznego.

Centralna relacja (CR) to pozycja, w której głowy wyrostków kłykciowych żuchwy są położone w najbardziej przednio-górnym, stabilnym położeniu w dołkach stawowych, przy centrycznym ułożeniu krążków stawowych. Jest to relacja niezależna od kontaktów zębowych, a więc odnosi się do stawów skroniowo-żuchwowych i układu mięśniowego. Rejestracja CR jest kluczowa szczególnie w rozległych pracach protetycznych, gdy utracone są liczne punkty podparcia okluzyjnego.

Centralna okluzja, nazywana także maksymalnym zaguzkowaniem (MIP), to pozycja, w której dochodzi do największej liczby stabilnych kontaktów między zębami łuku górnego i dolnego. U wielu pacjentów CR i MIP nie pokrywają się; różnica między nimi może mieć znaczenie w diagnostyce zaburzeń czynnościowych. W takich sytuacjach lekarz decyduje, czy odbudowa zwarcia powinna dążyć do CR, czy raczej do zachowania adaptowanej pozycji MIP.

Rejestruje się także relacje ekscentryczne: w ruchach doprzednich (protruzyjnych) i bocznych (laterotruzyjnych). Pozwala to na ocenę prowadzenia siecznego i kłowego, a także wykrycie niepożądanych kontaktów balansujących. W nowoczesnej protetyce i okluzjologii dąży się do osiągnięcia harmonijnej okluzji funkcjonalnej, w której obciążenia są równomiernie rozłożone, a prowadzenie kłowe lub grupowe chroni zęby boczne przed nadmiernymi siłami w ruchach ekscentrycznych.

W niektórych sytuacjach klinicznych, szczególnie w rozległej rehabilitacji zwarcia, rejestruje się także pozycje zaplanowane, np. nową wysokość zwarcia czy zmodyfikowaną relację szczęka–żuchwa. Wymaga to zastosowania metod wstępnej terapii, takich jak szyny deprogramujące czy uzupełnienia tymczasowe, które umożliwiają ocenę adaptacji pacjenta do nowej sytuacji przed wykonaniem ostatecznej pracy.

Materiały wykorzystywane do rejestracji zwarcia

Do utrwalenia relacji zgryzowych stosuje się wiele grup materiałów o odmiennych właściwościach fizycznych i sposobach użycia. Wybór materiału wpływa na dokładność zapisu, łatwość obróbki oraz komfort pacjenta. Kluczowe znaczenie ma również odporność na odkształcenia i stabilność wymiarowa w czasie.

Najczęściej stosowane są materiały woskowe, elastyczne i kompozyty okluzyjne. Klasyczne woski zwarciowe mają stosunkowo niską temperaturę mięknięcia, co pozwala na ich uplastycznienie i dopasowanie w jamie ustnej. Po ochłodzeniu zachowują kształt, ale są podatne na odkształcenia termiczne i mechaniczne. Dlatego wymagają sprawnego, szybkiego postępowania od momentu pobrania do wykonania modeli w laboratorium.

Alternatywą są silikonowe materiały rejestrujące, najczęściej typu addycyjnego. Charakteryzują się one dobrą stabilnością wymiarową, mniejszą podatnością na kompresję oraz dużą dokładnością odwzorowania powierzchni zębów. Materiały te występują w kartuszach i są aplikowane za pomocą pistoletów dozujących, co umożliwia kontrolowane nałożenie cienkiej warstwy między łukami zębowymi.

Do precyzyjnych rejestracji stosuje się także specjalne materiały okluzyjne na bazie kompozytów lub żywic akrylowych. Umożliwiają one tworzenie twardych, stabilnych zapisów, które dobrze współpracują z artykulatorami. Ich użycie wymaga jednak kontroli grubości warstwy, gdyż nadmierna ilość materiału może wprowadzać błędy w pionowym wymiarze zwarcia.

W pracy klinicznej wykorzystuje się również papierki artykulacyjne i folie okluzyjne, choć ich rola jest odmienna. Służą one raczej do kontroli kontaktów okluzyjnych niż do samej rejestracji relacji szczęka–żuchwa. Niemniej, w połączeniu z klasycznymi zapisami woskowymi lub silikonowymi, pozwalają na ocenę jakości kontaktów zębów po wykonaniu uzupełnień protetycznych.

Wybór materiału zależy od rodzaju procedury, doświadczenia klinicysty oraz dostępnego wyposażenia. Dla prostych uzupełnień pojedynczych koron wystarczający będzie rejestrat silikonowy lub woskowy, natomiast przy rozległych rekonstrukcjach pełnołukowych wskazane jest sięgnięcie po rozwiązania bardziej stabilne, często łączone z rejestracją w artykulatorze półindywidualnym lub indywidualnym.

Techniki klasycznej rejestracji zwarcia

Klasyczne techniki rejestracji zwarcia opierają się na współpracy lekarza z pacjentem oraz na umiejętnym wykorzystaniu materiałów rejestrujących. Pierwszym etapem jest zawsze ocena kliniczna zgryzu, jego stabilności oraz potencjalnych zaburzeń. Następnie dobiera się właściwą relację, którą chcemy zarejestrować, np. centralną okluzję lub centralną relację.

W przypadku rejestracji centralnej okluzji lekarz prosi pacjenta o kilkukrotne zagryzienie w naturalny sposób, bez forsowania ruchu żuchwy. Następnie między łuki zębowe wprowadza się odpowiednio przygotowany wosk lub silikon, a pacjent zamyka usta w pozycji, w której czuje najstabilniejsze zaguzkowanie. Po związaniu materiału zapis jest ostrożnie wyjmowany, sprawdzany pod kątem perforacji i zniekształceń, a następnie przekazywany do laboratorium.

Rejestracja centralnej relacji jest bardziej wymagająca, gdyż wymaga deprogramacji nawykowych ruchów mięśni żucia. Stosuje się metody takie jak prowadzenie dwuręczne żuchwy (metoda Dawsona), użycie deprogramatorów okluzyjnych lub krótkotrwałych szyn relaksacyjnych. Po uzyskaniu powtarzalnej pozycji CR, między łuki zębowe wprowadza się cienką warstwę materiału rejestrującego, zachowując minimalną grubość, aby nie zaburzyć pionowego wymiaru zwarcia.

W uzębieniu częściowo bezzębnym lub całkowicie bezzębnym procedura wymaga zastosowania łyżek indywidualnych i wałów zwarciowych. Na ich podstawie ustala się wysokość zwarcia, pozycję poziomą żuchwy i relację szczęka–żuchwa. Pacjent wykonuje określone ruchy, a lekarz stabilizuje wały i modyfikuje ich powierzchnie, aż do uzyskania satysfakcjonującej, stabilnej relacji. Następnie zapisuje się ją przy pomocy materiałów woskowych lub silikonowych.

Istotnym elementem każdej techniki jest kontrola powtarzalności. Rejestr zwarcia powinien umożliwiać wielokrotne osadzanie modeli w tym samym położeniu. Jeśli zapis jest zbyt cienki, zdeformowany lub zawiera liczne perforacje, ryzyko błędów w laboratorium rośnie. Dlatego doświadczeni klinicyści często wykonują dwa niezależne zapisy, aby porównać ich zgodność i wychwycić ewentualne rozbieżności.

Nowoczesne rozwiązania cyfrowe w rejestracji zwarcia

Postęp technologiczny wprowadził do stomatologii skanery wewnątrzustne, systemy CAD/CAM oraz cyfrowe artykulatory, które zmieniły sposób postrzegania rejestracji zwarcia. Obecnie możliwe jest przeniesienie relacji zgryzowych do świata wirtualnego, bez konieczności wykonywania tradycyjnych wycisków i modeli gipsowych. Proces ten jednak również wymaga świadomości ograniczeń i znajomości zasad okluzji.

Cyfrowa rejestracja zwarcia polega na sekwencyjnym skanowaniu łuku górnego, dolnego oraz powierzchni zębów w kontakcie okluzyjnym. Oprogramowanie analizuje i dopasowuje chmury punktów, tworząc trójwymiarowy model okluzji. Następnie relacje te mogą być symulowane w wirtualnym artykulatorze, który odwzorowuje ruchy żuchwy na podstawie ustawionych parametrów, takich jak kąt toru stawowego czy nachylenie płaszczyzny zgryzu.

Cyfrowe systemy pozwalają na analizę kontaktów okluzyjnych, lokalizację miejsc przedwczesnego zaguzkowania oraz wizualizację ruchów ekscentrycznych. Dzięki temu lekarz może ocenić potencjalne ryzyko przeciążeń zębów i uzupełnień jeszcze na etapie projektowania pracy. W przypadku rozległych rekonstrukcji pełnołukowych staje się to szczególnie wartościowe narzędzie planistyczne.

Mimo licznych zalet, technologia cyfrowa nie eliminuje wszystkich wyzwań związanych z rejestracją zwarcia. Jakość zapisu zależy od precyzji skanowania, braku artefaktów, współpracy pacjenta, a także umiejętnego ustawienia parametrów wirtualnego artykulatora. Ponadto, tak jak w metodach analogowych, konieczne jest świadome określenie, jaką relację chcemy przenieść: adaptowaną MIP, planowaną CR czy inną pozycję terapeutyczną.

Cyfrowa rejestracja zwarcia nie musi być alternatywą dla metod klasycznych – często stanowi ich uzupełnienie. Możliwe jest np. wykonanie tradycyjnego zapisu CR przy użyciu wosku, a następnie zeskanowanie uzyskanych modeli wraz z rejestratem i przeniesienie danych do systemu CAD/CAM. Takie podejście łączy zaufane procedury kliniczne z wygodą i precyzją planowania cyfrowego.

Rejestracja zwarcia w protetyce stomatologicznej

W protetyce rejestracja zwarcia jest jednym z najważniejszych etapów procesu terapeutycznego. Dotyczy to zarówno prostych koron i mostów, jak i rozległych rekonstrukcji pełnołukowych czy protez ruchomych. Od jakości zapisu zależy nie tylko komfort żucia, ale również długotrwała stabilność uzupełnień oraz ochrona tkanek przyzębia.

Przy wykonywaniu pojedynczych koron w zgryzie stabilnym, bez zaburzeń czynnościowych, często wystarczająca jest rejestracja adaptowanej centralnej okluzji. W takich sytuacjach kluczowe jest zachowanie dotychczasowej wysokości i kształtu powierzchni okluzyjnej, tak aby nowa korona harmonijnie wpisała się w istniejący układ kontaktów. Dobrze wykonany zapis pozwala technikowi na precyzyjne odtworzenie prowadzeń zębowych i uniknięcie konieczności nadmiernej korekty przy oddaniu pracy.

W przypadku prac obejmujących wiele zębów, szczególnie w odcinku bocznym, znaczenia nabiera kontrola płaszczyzny okluzyjnej oraz rozmieszczenia punktów podparcia. Rejestracja zwarcia musi uwzględniać nie tylko pionowy wymiar, ale też stabilność łuków i relacje między stroną prawą i lewą. Błędy na tym etapie mogą skutkować powstaniem tzw. zgryzu urazowego, w którym pojedyncze zęby lub filary są narażone na nadmierne obciążenia.

W pełnej rehabilitacji zwarcia, np. przy silnie startym uzębieniu, rejestracja przybiera wymiar rozbudowanego procesu planistycznego. Nierzadko stosuje się tymczasowe uzupełnienia lub szyny diagnostyczne, na podstawie których ustala się nową wysokość zwarcia i docelową relację szczęka–żuchwa. Dopiero po okresie adaptacji i uzyskaniu stabilnych, powtarzalnych warunków przystępuje się do ostatecznej rejestracji i wykonania stałych uzupełnień protetycznych.

W protezach całkowitych rejestracja zwarcia odbywa się na wałach zwarciowych, które odtwarzają przyszłe położenie zębów. Ustala się nie tylko wysokość pionową, ale również poziome relacje szczęka–żuchwa, linię pośrodkową, przebieg łuków oraz estetykę dolnej części twarzy. Precyzyjne odtworzenie tych parametrów jest warunkiem uzyskania protez stabilnych, funkcjonalnych i akceptowanych estetycznie przez pacjenta.

Znaczenie rejestracji zwarcia w ortodoncji i okluzjologii

W ortodoncji rejestracja zwarcia służy zarówno celom diagnostycznym, jak i kontrolnym. Początkowe zapisy zgryzowe pozwalają ocenić relacje między łukami, obecność przodozgryzów, tyłozgryzów, zgryzów otwartych czy krzyżowych. Są także podstawą do wykonania modeli diagnostycznych, analizowanych pod kątem szerokości łuków, miejsca dla zębów oraz potencjału do korekty wad.

W trakcie leczenia ortodontycznego kolejne rejestracje zwarcia ilustrują zmiany zachodzące w relacjach szczęka–żuchwa. Pozwalają na ocenę, czy planowana korekta klasy szkieletowej i zębowej przebiega zgodnie z założeniami. Stanowią także narzędzie weryfikacji, czy wprowadzane przesunięcia zębów nie prowadzą do pojawienia się nowych interferencji okluzyjnych lub utraty stabilnych punktów podparcia.

W okluzjologii, dziedzinie zajmującej się funkcją układu stomatognatycznego, rejestracja zwarcia odgrywa szczególnie dużą rolę. Służy do analizy prowadzeń zębowych, symetrii kontaktów, występowania kontaktów balansujących oraz oceny korelacji między położeniem zębów a stanem stawów skroniowo-żuchwowych. Na podstawie tych danych planuje się leczenie zaburzeń czynnościowych, takich jak bóle mięśni żucia, trzaski w stawach czy ograniczenie zakresu ruchów żuchwy.

W leczeniu dysfunkcji często stosuje się tymczasowe szyny okluzyjne, które wymagają precyzyjnej rejestracji zwarcia zarówno przy ich wykonaniu, jak i późniejszej korekcie. Stabilny, dobrze odtworzony zapis umożliwia zbalansowanie kontaktów na powierzchni szyny, co z kolei wpływa na relaksację mięśni i odciążenie stawów. Niewłaściwa rejestracja może nasilić objawy, dlatego w tej dziedzinie wymagana jest szczególna dbałość o detale.

Najczęstsze błędy i powikłania związane z rejestracją zwarcia

Mimo że sama czynność rejestracji zwarcia wydaje się nieskomplikowana, w praktyce klinicznej pojawia się szereg potencjalnych błędów. Najczęściej wynikają one z niewłaściwej pozycji żuchwy podczas pobrania zapisu, deformacji materiału rejestrującego lub braku powtarzalności relacji. Konsekwencje mogą być poważne: od konieczności wielokrotnych korekt uzupełnień po przewlekłe dolegliwości bólowe.

Jednym z typowych problemów jest nieświadome zarejestrowanie pozycji wymuszonej, w której pacjent napina mięśnie lub kieruje żuchwę w stronę, do której jest przyzwyczajony w wyniku istniejących interferencji. Taki zapis utrwala nieprawidłowy schemat zwarciowy i przenosi go na nowe uzupełnienia, utrudniając osiągnięcie harmonijnej okluzji. Aby tego uniknąć, konieczne jest wstępne badanie czynnościowe i, w razie potrzeby, zastosowanie metod deprogramacji.

Innym częstym błędem jest nadmierna grubość warstwy materiału rejestrującego. Zbyt gruby rejestrat może sztucznie zwiększać pionowy wymiar zwarcia, co skutkuje niewłaściwą wysokością uzupełnień protetycznych. W praktyce oznacza to utrudnione domykanie ust, uczucie „za wysokich” zębów, bóle mięśni oraz ryzyko uszkodzenia tkanek przyzębia. Dlatego dąży się do stosowania cienkich, jednorodnych warstw materiału, szczególnie w relacji CR.

Deformacje materiału, wynikające z jego niewystarczającej sztywności lub nieprawidłowego przechowywania, prowadzą do błędnego osadzania modeli w artykulatorze. Nawet niewielkie przekłamania, rzędu kilku dziesiątych milimetra, mogą być odczuwalne przez pacjenta jako dyskomfort zgryzowy. Istotne jest więc szybkie przesłanie rejestratu do laboratorium oraz unikanie ekspozycji na wysoką temperaturę i naciski mechaniczne.

Powikłania związane z nieprawidłową rejestracją zwarcia obejmują nie tylko dyskomfort po oddaniu pracy, ale też długotrwałe konsekwencje: przyspieszone starcie zębów, mikrourazy w obrębie przyzębia, przeciążenie stawów skroniowo-żuchwowych oraz konieczność kosztownych korekt lub całkowitego wykonania uzupełnień od nowa. Dlatego coraz większy nacisk kładzie się na edukację lekarzy w zakresie okluzji i świadomego doboru pozycji referencyjnych.

Rola zespołu stomatologicznego i komunikacji z laboratorium

Skuteczna rejestracja zwarcia to efekt współpracy całego zespołu: lekarza, asysty oraz technika dentystycznego. Każda z tych osób ma określoną rolę w zapewnieniu, że zapis relacji zgryzowych zostanie właściwie pobrany, oceniony i wykorzystany w procesie projektowania uzupełnień. Komunikacja między gabinetem a laboratorium jest kluczowa dla uniknięcia nieporozumień i błędów.

Lekarz odpowiada za wybór właściwej relacji referencyjnej, techniki rejestracji oraz materiału. Powinien przekazać laboratorium nie tylko sam rejestrat, ale także szczegółowe informacje: czy dotyczy on centralnej relacji czy adaptowanej MIP, czy planowane są zmiany wysokości zwarcia, jakie są założenia co do prowadzeń zębowych i rozkładu kontaktów. Opis ten może być uzupełniony dokumentacją fotograficzną oraz, w przypadku systemów cyfrowych, zapisami ruchów żuchwy.

Asysta stomatologiczna uczestniczy w przygotowaniu pacjenta, materiałów i sprzętu. Dba o to, by rejestrat był prawidłowo oznaczony, zabezpieczony przed deformacją i odpowiednio szybko przekazany do laboratorium. W systemach cyfrowych asysta może także obsługiwać skaner wewnątrzustny i dbać o jakość oraz kompletność zebranych danych.

Technik dentystyczny analizuje otrzymany rejestrat, ocenia jego wiarygodność i ewentualne nieprawidłowości. W przypadku wątpliwości powinien skontaktować się z lekarzem, zamiast samodzielnie interpretować wątpliwe dane. Wspólne omawianie przypadków, szczególnie trudnych rehabilitacji okluzyjnych, pozwala na stworzenie planu leczenia spójnego z oczekiwaniami pacjenta i możliwościami biologicznymi układu stomatognatycznego.

W praktyce komunikacja między gabinetem a laboratorium bywa niedoceniana, a rejestracja zwarcia traktowana rutynowo. Tymczasem to właśnie na tym etapie zapada wiele kluczowych decyzji determinujących powodzenie całej terapii. Wdrażanie standardów opisów prac, protokołów fotograficznych i cyfrowej wymiany danych pomaga ograniczać ryzyko błędów oraz zwiększa przewidywalność efektów leczenia.

FAQ – najczęstsze pytania dotyczące rejestracji zwarcia

1. Czym różni się centralna relacja od centralnej okluzji i którą z nich częściej się rejestruje?
Centralna relacja to pozycja stawowa, niezależna od kontaktów zębowych, natomiast centralna okluzja (maksymalne zaguzkowanie) opisuje ułożenie zębów przy największej liczbie stabilnych kontaktów. W prostych przypadkach zachowawczych zwykle rejestruje się adaptowaną centralną okluzję. Przy rozległych pracach protetycznych i zaburzeniach czynnościowych preferuje się centralną relację jako stabilny punkt odniesienia dla rekonstrukcji zwarcia.

2. Dlaczego prawidłowa rejestracja zwarcia jest tak ważna przy wykonywaniu koron i mostów?
Dokładna rejestracja zwarcia pozwala technikowi odtworzyć rzeczywiste warunki zgryzowe pacjenta na modelach roboczych. Dzięki temu powierzchnie żujące nowych koron czy mostów harmonijnie wpisują się w istniejący układ kontaktów, nie powodując miejscowych przeciążeń. Błędy w rejestracji mogą skutkować uczuciem „za wysokiej” pracy, koniecznością nadmiernego szlifowania, a nawet bólem mięśni, stawów i przyzębia.

3. Czy cyfrowa rejestracja zwarcia jest dokładniejsza od tradycyjnej?
Cyfrowa rejestracja zwarcia eliminuje niektóre źródła błędów, takie jak odkształcenia gipsu czy wosku, a także pozwala na wizualną analizę kontaktów w systemie CAD/CAM. Nie oznacza to jednak automatycznie większej precyzji w każdym przypadku. Jakość zapisu zależy od techniki skanowania, stabilności pozycji żuchwy i prawidłowego ustawienia parametrów wirtualnego artykulatora. Nadal kluczowa pozostaje wiedza lekarza o zasadach okluzji.

4. Jakie objawy mogą świadczyć o błędnie zarejestrowanym zwarciu po założeniu pracy protetycznej?
Do typowych objawów należą uczucie przeszkody przy zagryzaniu, konieczność szukania nowej pozycji zamykania ust, ból lub tkliwość pojedynczych zębów, bóle mięśni żucia, a czasem bóle głowy i trzaski w stawach skroniowo-żuchwowych. Pacjent może też zgłaszać trudności w rozdrabnianiu pokarmu czy wrażenie „przesuniętego” zgryzu. W takiej sytuacji konieczna jest kontrola kontaktów okluzyjnych i ewentualna korekta pracy.

5. Czy pacjent może w jakiś sposób przygotować się do rejestracji zwarcia?
Pacjent powinien przede wszystkim zgłaszać lekarzowi wszelkie dolegliwości związane ze zgryzem, takie jak trzaski w stawach, bóle mięśni czy trudności w zagryzaniu. W dniu wizyty warto unikać nadmiernego żucia twardych pokarmów, które mogą przejściowo przeciążyć mięśnie. Należy spokojnie współpracować z lekarzem, wykonywać jego polecenia i nie forsować żuchwy do pozycji, która wydaje się nienaturalna, jeśli nie jest to element zaplanowanego badania.