Specjalista chorób przyzębia, czyli periodontolog, odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia jamy ustnej, choć wielu pacjentów kojarzy gabinet stomatologiczny głównie z leczeniem próchnicy i zabiegami protetycznymi. To właśnie periodontolog zajmuje się tkankami otaczającymi i utrzymującymi ząb w kości – dziąsłem, więzadłami przyzębia, kością wyrostka zębodołowego oraz cementem korzeniowym. Zrozumienie, kim jest periodontolog, kiedy warto się do niego udać i jakie procedury wykonuje, pozwala skuteczniej zapobiegać chorobom, które mogą prowadzić do rozchwiania, a nawet utraty zębów.

Kim jest periodontolog i czym się zajmuje

Periodontolog to lekarz dentysta, który ukończył specjalizację z zakresu periodontologii, czyli dziedziny stomatologii zajmującej się rozpoznawaniem, leczeniem i profilaktyką chorób tkanek przyzębia. W praktyce oznacza to, że koncentruje się na zdrowiu dziąseł i struktur odpowiedzialnych za stabilne zakotwiczenie zębów w kości. Jego praca obejmuje zarówno wczesne stadia zapaleń, jak i zaawansowane postacie chorób przyzębia, często wymagające rozbudowanego, wieloetapowego leczenia.

Zakres działań periodontologa jest szeroki. Obejmuje diagnostykę zapalenia dziąseł, zapalenia przyzębia, ropni przyzębnych, recesji dziąseł, przerostów i zmian przerostowych, a także powikłań w postaci rozchwiania zębów. Prowadzi leczenie zachowawcze, zabiegi chirurgiczne, a także ścisłą współpracę z innymi specjalistami, zwłaszcza z lekarzami zajmującymi się implantologią, ortodoncją i protetyką. Coraz częściej pełni też rolę koordynatora długofalowej opieki nad pacjentem zagrożonym nawrotem chorób przyzębia.

W odróżnieniu od lekarza dentysty ogólnego, periodontolog posiada pogłębioną wiedzę z zakresu mikrobiologii płytki nazębnej, procesów zapalnych w obrębie przyzębia, immunologii oraz związków między chorobami jamy ustnej a schorzeniami ogólnoustrojowymi. Pozwala mu to na planowanie terapii uwzględniającej nie tylko stan zębów, ale i kondycję całego organizmu pacjenta. W praktyce przekłada się to na indywidualne podejście do czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, cukrzyca, stres, zaburzenia hormonalne czy niektóre leki.

Periodontolog wykorzystuje także specjalistyczne narzędzia diagnostyczne oraz techniki pomiarowe, na przykład sondowanie kieszonek dziąsłowych, ocenę stopnia utraty przyczepu łącznotkankowego czy analizę radiologiczną kości wyrostka zębodołowego. Dzięki temu może ocenić aktualny stan przyzębia, zaprognozować ryzyko progresji choroby i dobrać optymalny plan leczenia. W swojej pracy łączy podejście zachowawcze i chirurgiczne, dążąc nie tylko do zatrzymania procesu chorobowego, ale także, w miarę możliwości, do regeneracji zniszczonych tkanek podtrzymujących zęby.

Przyzębie – struktury, o które dba periodontolog

Aby w pełni zrozumieć rolę periodontologa, warto przyjrzeć się, czym właściwie jest przyzębie. To zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących go w kości: dziąsło, kość wyrostka zębodołowego, ozębna (więzadła przyzębia) oraz cement korzeniowy. Każda z tych struktur ma własną funkcję, ale razem tworzą system mocowania zęba, który przenosi siły żucia, chroni głębiej położone tkanki i stanowi barierę dla drobnoustrojów z jamy ustnej.

Dziąsło, będące najbardziej widoczną częścią przyzębia, pełni funkcję ochronną i estetyczną. Zdrowe dziąsło ma blad różowy kolor, przylega ściśle do powierzchni zęba i nie krwawi podczas szczotkowania. To właśnie na jego powierzchni gromadzi się płytka nazębna – biofilm bakteryjny, który w razie niewystarczającej higieny prowadzi do rozwoju stanu zapalnego. Periodontolog ocenia wygląd dziąseł, ich kształt, konsystencję oraz reakcję na delikatne sondowanie, aby wychwycić nawet wczesne oznaki zapalenia.

Kolejnym istotnym elementem jest ozębna, czyli system włókien łącznotkankowych zakotwiczonych w cemencie korzeniowym i kości wyrostka zębodołowego. Struktury te amortyzują siły działające na ząb oraz umożliwiają jego minimalne ruchy fizjologiczne. Kość wyrostka zębodołowego stanowi natomiast twardą podporę dla zębów; jej zanik w przebiegu chorób przyzębia prowadzi do rozchwiania, przesunięć zębów, a w skrajnych przypadkach do konieczności ich usunięcia. Cement korzeniowy, cienka warstwa tkanki pokrywająca korzeń zęba, zapewnia powierzchnię zakotwiczenia włókien ozębnej.

Choroby przyzębia zaburzają funkcjonowanie tego złożonego układu. Proces zwykle rozpoczyna się od zapalenia dziąseł wywołanego przez płytkę nazębną. Jeśli stan zapalny utrzymuje się długo, może dojść do zniszczenia włókien ozębnej i stopniowej utraty kości. W jamie ustnej tworzą się kieszonki przyzębne, czyli pogłębione przestrzenie między zębem a dziąsłem, w których zalegają bakterie i kamień nazębny. W takich sytuacjach niezbędna jest interwencja periodontologa, ponieważ zwykłe zabiegi higienizacyjne nie są już wystarczające do przywrócenia zdrowia przyzębia.

Najczęstsze choroby przyzębia w praktyce periodontologa

W gabinecie periodontologicznym najczęściej rozpoznaje się dwie główne jednostki chorobowe: zapalenie dziąseł oraz zapalenie przyzębia, nazywane też periodontitis. Zapalenie dziąseł jest odwracalnym stanem zapalnym, który w większości przypadków można wyleczyć poprzez profesjonalne oczyszczenie zębów i poprawę higieny domowej. Charakteryzuje się zaczerwienieniem, obrzękiem dziąseł oraz ich krwawieniem podczas szczotkowania, nitkowania czy jedzenia twardszych pokarmów.

Jeśli zapalenie dziąseł nie zostanie w porę leczone, może przekształcić się w zapalenie przyzębia, w którym proces zapalny obejmuje głębsze struktury podtrzymujące zęby. Prowadzi to do powstawania kieszonek przyzębnych, utraty przyczepu łącznotkankowego i zaniku kości wyrostka zębodołowego. Pacjenci mogą zauważać nieprzyjemny zapach z ust, uczucie swędzenia lub napięcia dziąseł, nadwrażliwość szyjek zębowych, a z czasem rozchwianie i przemieszczanie zębów. Zaawansowane stadia choroby mogą kończyć się samoistną utratą zębów, nawet jeśli korony zębów są wolne od próchnicy.

W praktyce periodontologa występują również inne problemy, takie jak ropnie przyzębne, powikłania okołokorzeniowe o charakterze endo–perio, przerosty dziąseł związane z przyjmowaniem niektórych leków (na przykład przeciwpadaczkowych, immunosupresyjnych lub stosowanych w leczeniu nadciśnienia), a także recesje dziąseł, w których dochodzi do obniżenia brzegu dziąsłowego i odsłonięcia powierzchni korzeni. Recesje nie tylko pogarszają estetykę uśmiechu, ale też sprzyjają nadwrażliwości i gromadzeniu się płytki nazębnej.

Szczególną grupą schorzeń są agresywne postacie zapalenia przyzębia, często występujące u młodych dorosłych, o szybkim przebiegu i silnym podłożu genetycznym. W takich przypadkach periodontolog musi łączyć intensywne leczenie miejscowe z antybiotykoterapią ogólną oraz ścisłą współpracą z pacjentem, by zahamować destrukcję kości. Istnieją także postacie zapaleń przyzębia związane z chorobami ogólnoustrojowymi, na przykład z cukrzycą, białaczkami, zaburzeniami odporności czy schorzeniami reumatycznymi. W tych sytuacjach opieka periodontologiczna staje się elementem szerszej terapii interdyscyplinarnej.

Diagnostyka periodontologiczna – jak periodontolog ocenia stan przyzębia

Podstawą pracy periodontologa jest szczegółowa diagnostyka, obejmująca zarówno ocenę kliniczną, jak i badania pomocnicze. W czasie pierwszej wizyty lekarz przeprowadza wywiad medyczny, pytając o ogólny stan zdrowia, przyjmowane leki, nawyki, w tym palenie tytoniu, sposób dbania o higienę jamy ustnej oraz wcześniejsze leczenie stomatologiczne. Na tej podstawie identyfikuje czynniki ryzyka, które mogą wpływać na rozwój i przebieg chorób przyzębia oraz na rokowanie co do skuteczności terapii.

Następnie periodontolog wykonuje badanie wewnątrzustne, w trakcie którego ocenia kolor, kształt, konsystencję dziąseł, obecność krwawienia samoistnego lub sprowokowanego oraz ilość i lokalizację płytki i kamienia nazębnego. Kluczowym elementem jest sondowanie przyzębia – przy użyciu cienkiej sondy periodontologicznej lekarz mierzy głębokość kieszonek wokół każdego zęba. Dzięki temu można określić stopień zaawansowania patologicznych zmian, a także monitorować postępy leczenia w kolejnych etapach.

Istotną rolę odgrywa także diagnostyka radiologiczna. Zdjęcia przeglądowe pantomograficzne oraz zdjęcia zębowe punktowe pozwalają ocenić ilość i kształt kości wyrostka zębodołowego, obecność ubytków pionowych i poziomych, a także ewentualne zmiany okołowierzchołkowe korzeni. W bardziej skomplikowanych przypadkach periodontolog może zlecić badanie tomografii komputerowej, szczególnie gdy planowane są zabiegi regeneracyjne lub implantologiczne wymagające dokładnej oceny warunków kostnych.

Coraz częściej w diagnostyce periodontologicznej wykorzystuje się również testy mikrobiologiczne oraz badania biomarkerów zapalnych w płynie z kieszonek przyzębnych. Choć nie są one rutynowo stosowane u każdego pacjenta, w wybranych sytuacjach pomagają w doborze odpowiedniej antybiotykoterapii lub pozwalają określić indywidualne ryzyko progresji choroby. Periodontolog może także zlecić badania ogólnoustrojowe, takie jak poziom glikemii, parametry zapalne czy oznaczenia immunologiczne, gdy istnieje podejrzenie, że stan przyzębia jest powiązany z chorobami ogólnymi.

Metody leczenia stosowane przez periodontologa

Leczenie periodontologiczne jest złożone i zazwyczaj wieloetapowe. Podstawowym celem jest eliminacja czynnika wywołującego stan zapalny, czyli płytki bakteryjnej i kamienia nazębnego, a następnie przywrócenie i utrzymanie stabilnego stanu tkanek przyzębia. Pierwszym etapem jest tak zwana faza higienizacyjna, w której wykonuje się profesjonalne oczyszczanie zębów – skaling naddziąsłowy i poddziąsłowy oraz piaskowanie. Periodontolog uczy pacjenta właściwych technik szczotkowania, doboru szczoteczki, nici dentystycznych i innych akcesoriów higienicznych.

W przypadku obecności kieszonek przyzębnych konieczne jest przeprowadzenie kiretażu, czyli dokładnego oczyszczenia powierzchni korzeni zębów z kamienia i ziarniny zapalnej. Może to być zabieg zamknięty, wykonywany bez nacinania dziąsła, lub otwarty, w którym periodontolog odwarstwia płat śluzówkowo–okostnowy, by uzyskać lepszy dostęp do powierzchni korzeni i kości. Często stosuje się również wygładzanie korzeni, aby zmniejszyć ich chropowatość i utrudnić ponowne odkładanie płytki nazębnej.

W wybranych przypadkach okresowe leczenie wspomaga się antybiotykoterapią miejscową lub ogólną, zwłaszcza przy agresywnych formach zapalenia przyzębia lub u pacjentów z obniżoną odpornością. Periodontolog podejmuje decyzję o zastosowaniu leków po ocenie rodzaju i nasilenia zmian oraz po uwzględnieniu ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Innym elementem terapii mogą być preparaty przeciwzapalne, płukanki antyseptyczne oraz żele lub maści stosowane miejscowo w okolicy zmienionych chorobowo dziąseł.

W zaawansowanych stadiach chorób przyzębia stosuje się zabiegi regeneracyjne, których celem jest odbudowa utraconych tkanek, zwłaszcza kości wyrostka zębodołowego. Periodontolog może wykorzystać materiały kościozastępcze, błony zaporowe, a także techniki sterowanej regeneracji tkanek, aby stworzyć warunki do odtworzenia utraconej struktury przyzębia. Zabiegi te są szczególnie istotne u pacjentów planujących leczenie protetyczne lub implantologiczne, gdzie ilość kości decyduje o możliwościach rekonstrukcji.

Chirurgia periodontologiczna i estetyka dziąseł

Oprócz terapii zachowawczej periodontolog wykonuje szereg zabiegów chirurgicznych, które mają zarówno cele lecznicze, jak i estetyczne. Jedną z częstych procedur jest leczenie recesji dziąseł. W tym celu przeprowadza się zabiegi pokrycia recesji za pomocą przeszczepów tkanek miękkich, na przykład z podniebienia, lub wykorzystuje się techniki płatowe. Dzięki temu można zmniejszyć nadwrażliwość szyjek zębowych, poprawić estetykę uśmiechu i ułatwić utrzymanie prawidłowej higieny.

Periodontolog zajmuje się także korektą kształtu i konturu dziąseł, tak zwanym wydłużaniem klinicznej korony zęba, gdy występuje tak zwany uśmiech dziąsłowy lub konieczne jest odsłonięcie większej części zęba do wykonania odbudowy protetycznej. Zabiegi takie polegają na precyzyjnym wycięciu nadmiaru dziąsła, a niekiedy również na modelowaniu kości wyrostka zębodołowego. Współczesna periodontologia coraz częściej korzysta z technologii laserowej, która pozwala na bardziej komfortowe gojenie, zmniejsza krwawienie i ogranicza dolegliwości pozabiegowe.

Ważnym obszarem działań periodontologa jest przygotowanie tkanek przyzębia pod leczenie protetyczne i implantologiczne. Polega to na stworzeniu stabilnego, zdrowego podłoża dla koron, mostów czy protez oraz zapewnieniu odpowiedniego przebiegu linii dziąseł, tak aby efekt końcowy był nie tylko funkcjonalny, ale i estetyczny. W niektórych przypadkach konieczne jest przeprowadzenie zabiegów augmentacyjnych kości przed wszczepieniem implantów, co również może leżeć w kompetencjach lekarza specjalizującego się w periodontologii.

Chirurgia periodontologiczna obejmuje również usuwanie miejscowych przyczyn stanów zapalnych, takich jak anatomiczne nieregularności sprzyjające gromadzeniu płytki, wędzidełka warg lub języka powodujące napięcie tkanek, a także zmiany przerostowe związane z przewlekłym podrażnieniem mechanicznym lub przyjmowaniem określonych leków. Dzięki tym zabiegom lekarz nie tylko likwiduje przyczyny chorób przyzębia, ale też ułatwia pacjentowi codzienną higienę.

Współpraca periodontologa z innymi specjalistami i znaczenie profilaktyki

Nowoczesne podejście do leczenia stomatologicznego opiera się na współpracy wielu specjalistów. Periodontolog ściśle współdziała z dentystą ogólnym, ortodontą, protetykiem, endodontą oraz implantologiem. Zdrowe przyzębie jest warunkiem powodzenia większości długoterminowych terapii stomatologicznych. Na przykład przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego konieczna jest ocena stabilności tkanek przyzębia, aby uniknąć pogorszenia istniejących już zmian. Podobnie, planując rozbudowaną rekonstrukcję protetyczną, należy upewnić się, że dziąsła i kość są wolne od aktywnego stanu zapalnego.

Wielu pacjentów trafia do periodontologa dopiero na etapie zaawansowanej choroby, kiedy objawy, takie jak krwawienie, przykry zapach z ust czy ruchomość zębów, stają się uciążliwe. Tymczasem profilaktyka odgrywa kluczową rolę w zachowaniu zdrowia przyzębia. Periodontolog kładzie duży nacisk na edukację pacjenta, ucząc właściwego szczotkowania, stosowania nici dentystycznych, szczoteczek międzyzębowych i irygatorów. Regularne wizyty kontrolne i profesjonalne oczyszczanie zębów są podstawą wczesnego wykrywania problemów i zapobiegania ich progresji.

Specjalista chorób przyzębia zwraca również uwagę na ogólny styl życia pacjenta. Palenie tytoniu jest jednym z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób przyzębia, wpływającym na cięższy przebieg i gorsze wyniki leczenia. Cukrzyca, szczególnie niewyrównana, zwiększa podatność na infekcje i utrudnia gojenie tkanek. Periodontolog, rozumiejąc te zależności, może współpracować z lekarzami innych specjalności, zachęcać do rzucenia palenia, kontroli masy ciała i regularnych badań internistycznych, by poprawić nie tylko zdrowie jamy ustnej, ale i ogólny stan organizmu.

Znaczenie profilaktyki periodontologicznej wykracza poza jamę ustną. Badania naukowe wskazują na związek między przewlekłymi chorobami przyzębia a zwiększonym ryzykiem chorób sercowo–naczyniowych, powikłań w przebiegu cukrzycy, a nawet niektórych powikłań ciąży. Dlatego troska o zdrowe przyzębie powinna być postrzegana jako element profilaktyki ogólnomedycznej. Periodontolog, dzięki swojej wiedzy i umiejętnościom, może pełnić istotną funkcję edukacyjną, podkreślając, że dbanie o dziąsła to inwestycja w zdrowie całego organizmu.

Kiedy warto zgłosić się do periodontologa

Pacjenci często zastanawiają się, w jakich sytuacjach powinni zgłosić się bezpośrednio do periodontologa, zamiast ograniczać się do regularnych wizyt u dentysty ogólnego. Do najważniejszych objawów, które powinny skłonić do konsultacji specjalistycznej, należą krwawienie dziąseł podczas szczotkowania, nitkowania lub jedzenia, przewlekły nieświeży oddech, obrzęk i zaczerwienienie dziąseł, uczucie ich napięcia lub bolesności. Również pojawienie się nadwrażliwości szyjek zębowych, wrażenie wydłużania się koron zębów lub zauważalne obniżenie linii dziąseł wymaga oceny przez periodontologa.

Kolejnym sygnałem alarmowym jest ruchomość zębów, zmiana ich położenia w łuku zębowym, powstawanie szpar między zębami, a także nawracające ropnie dziąsłowe czy sączenie się wydzieliny z okolicy przyzębia. W przypadku osób z obciążeniem rodzinnym agresywnymi postaciami chorób przyzębia lub z chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak cukrzyca, wskazana jest profilaktyczna konsultacja periodontologiczna, nawet jeśli dolegliwości są minimalne. Specjalista może wówczas ocenić indywidualne ryzyko, ustalić plan wizyt kontrolnych i zaproponować dostosowane do potrzeb pacjenta metody profilaktyki.

Warto również rozważyć wizytę u periodontologa przed planowanym leczeniem ortodontycznym, protetycznym lub implantologicznym. Zdrowe i stabilne przyzębie jest warunkiem długotrwałego sukcesu tych terapii. Wczesne wykrycie i wyleczenie chorób przyzębia może zapobiec konieczności późniejszych, znacznie bardziej skomplikowanych i kosztownych zabiegów chirurgicznych. Z tego względu coraz więcej gabinetów stomatologicznych wprowadza rutynową ocenę periodontologiczną jako element standardowego badania diagnostycznego.

Podsumowanie – rola periodontologa w stomatologii

Periodontolog zajmuje wyjątkowe miejsce wśród specjalistów stomatologicznych, ponieważ jego praca dotyczy fundamentu, na którym opiera się całe uzębienie – tkanek przyzębia. Bez zdrowych dziąseł i stabilnej kości wyrostka zębodołowego nawet najlepiej wykonane plomby, korony, mosty czy implanty nie są w stanie spełniać swojej funkcji przez długie lata. Dlatego periodontologia stanowi nie tylko odrębną dziedzinę leczenia, ale także ważny element kompleksowej opieki nad pacjentem.

Świadomość pacjentów na temat chorób przyzębia stopniowo rośnie, jednak nadal wiele osób zgłasza się do periodontologa dopiero w zaawansowanym stadium schorzenia. Tymczasem wczesna interwencja pozwala na odwrócenie części zmian, ograniczenie zaniku kości oraz zachowanie naturalnych zębów jak najdłużej. Kluczowe jest zrozumienie, że krwawiące dziąsła, nieświeży oddech czy niewielka ruchomość zębów nie są zjawiskami fizjologicznymi, lecz objawami, które wymagają specjalistycznej diagnostyki i leczenia.

Współczesny periodontolog łączy wiedzę kliniczną z nowoczesnymi technologiami diagnostycznymi i terapeutycznymi. Wykorzystuje zaawansowane techniki oczyszczania powierzchni korzeni, zabiegi regeneracyjne tkanek, chirurgię plastyczną dziąseł, a także współpracuje z innymi specjalistami, aby zapewnić pacjentowi spójny plan leczenia. Dzięki takiemu podejściu możliwe jest nie tylko zahamowanie choroby, ale również poprawa estetyki uśmiechu, komfortu funkcjonalnego i ogólnej jakości życia.

FAQ

Kim dokładnie jest periodontolog i czym różni się od zwykłego dentysty?
Periodontolog to lekarz dentysta po specjalizacji z zakresu periodontologii, czyli chorób przyzębia. W odróżnieniu od stomatologa ogólnego skupia się na diagnozowaniu i leczeniu schorzeń dziąseł, kości wyrostka zębodołowego oraz innych struktur utrzymujących ząb w kości. Posiada pogłębioną wiedzę na temat procesów zapalnych, technik chirurgicznych i regeneracyjnych oraz zależności między chorobami jamy ustnej a ogólnym stanem zdrowia. W praktyce zajmuje się bardziej złożonymi problemami przyzębia.

Kiedy powinienem umówić się na wizytę u periodontologa?
Warto zgłosić się do periodontologa, gdy zauważysz krwawienie dziąseł, ich obrzęk, bolesność, nieprzyjemny zapach z ust, odsłonięte szyjki zębowe lub wrażenie wydłużania się zębów. Alarmujące są także ruchomość zębów, powstawanie szpar między nimi czy nawracające ropnie w okolicy dziąseł. Konsultacja jest szczególnie zalecana osobom z cukrzycą, palaczom i pacjentom z rodzinną skłonnością do chorób przyzębia, a także przed planowanym leczeniem ortodontycznym, protetycznym lub implantologicznym.

Jak wygląda pierwsza wizyta u periodontologa i czy jest bolesna?
Podczas pierwszej wizyty periodontolog przeprowadza szczegółowy wywiad medyczny, następnie bada jamę ustną, ocenia stan dziąseł i wykonuje sondowanie kieszonek przyzębnych. Zwykle zleca także zdjęcia rentgenowskie, aby ocenić stan kości. Badanie może powodować niewielki dyskomfort, zwłaszcza przy nasilonym stanie zapalnym, ale nie powinno być wyraźnie bolesne. W razie potrzeby lekarz stosuje znieczulenie miejscowe. Na koniec przedstawia wstępny plan leczenia i zalecenia higieniczne.

Czy leczenie periodontologiczne zawsze wymaga zabiegów chirurgicznych?
Nie, w wielu przypadkach wystarczające jest leczenie niechirurgiczne, obejmujące profesjonalne oczyszczanie zębów, skaling poddziąsłowy, kiretaż zamknięty oraz poprawę higieny domowej. Zabiegi chirurgiczne są konieczne głównie przy zaawansowanych zmianach, głębokich kieszonkach przyzębnych, znacznej utracie kości lub przy recesjach dziąseł wymagających korekty estetycznej. Decyzję o rodzaju terapii podejmuje periodontolog po ocenie stopnia zaawansowania choroby i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Czy po leczeniu periodontologicznym choroba może wrócić?
Choroby przyzębia mają charakter przewlekły i skłonność do nawrotów, jeśli nie zostaną wyeliminowane czynniki ryzyka i nie będzie utrzymywana właściwa higiena. Skuteczne leczenie periodontologiczne pozwala zahamować proces chorobowy i ustabilizować stan tkanek, ale wymaga regularnych wizyt kontrolnych oraz profesjonalnego oczyszczania zębów. Pacjent musi konsekwentnie stosować się do zaleceń dotyczących higieny oraz stylu życia. Przy dobrej współpracy z lekarzem można przez wiele lat utrzymać zdrowe przyzębie.