Plastyka dziąseł to zabieg z pogranicza stomatologii zachowawczej, periodontologii oraz stomatologii estetycznej. Celem takiej procedury jest poprawa kształtu, położenia i konturu tkanek miękkich otaczających zęby, co przekłada się zarówno na zdrowie przyzębia, jak i wygląd uśmiechu. Korekta dziąseł bywa konieczna przy uśmiechu dziąsłowym, recesji dziąseł, zaburzeniach proporcji korony zęba czy przygotowaniu do leczenia protetycznego i implantologicznego. Prawidłowo przeprowadzona plastyka wymaga dokładnej diagnostyki, precyzyjnego planowania oraz ścisłej współpracy pacjenta z lekarzem stomatologiem.

Istota plastyki dziąseł i najczęstsze wskazania

Pod pojęciem plastyki dziąseł kryje się grupa procedur chirurgicznych na tkankach miękkich jamy ustnej, których zadaniem jest modyfikacja kształtu, wysokości lub grubości dziąsła. W języku medycznym często używa się określenia chirurgia plastyczna przyzębia. Zabiegi te mogą mieć charakter czysto estetyczny, ale w wielu przypadkach stanowią istotny element kompleksowego leczenia periodontologicznego i protetycznego. Korekcja dziąseł może dotyczyć zarówno jednej brodawki międzyzębowej, jak i całych łuków zębowych.

Najczęściej omawiana procedura wiąże się z poprawą symetrii linii dziąsła w odcinku przednim. Nieprawidłowo przebiegająca linia dziąseł powoduje optyczne skrócenie lub wydłużenie zębów, zaburzając proporcje szerokości do wysokości korony klinicznej. Problemy te szczególnie wyraźnie widoczne są w sektorze estetycznym, czyli w okolicy siekaczy i kłów. U niektórych pacjentów anatomiczny nadmiar tkanek może powodować tzw. uśmiech dziąsłowy, w którym podczas uśmiechu eksponowana jest szeroka powierzchnia dziąsła, co wiele osób odczuwa jako istotny defekt wyglądu.

Istotną grupę wskazań do plastyki stanowią recesje, czyli odsłonięcia szyjek i korzeni zębów. Recesja prowadzi nie tylko do niekorzystnych wrażeń estetycznych, ale także do nadwrażliwości na bodźce termiczne i chemiczne. Nieleczone odsłonięte powierzchnie korzeni są narażone na rozwój ubytków przyszyjkowych oraz pogłębianie się zaniku tkanek przyzębia. Plastyka dziąseł w takim przypadku polega na pokryciu odsłoniętych powierzchni odpowiednio zaplanowanym płatem śluzówkowo–okostnowym lub przeszczepem. Zabieg często łączy się z leczeniem periodontologicznym mającym na celu stabilizację stanu przyzębia.

Wskazaniem do korekty dziąseł bywa również niewłaściwa szerokość dziąsła związanego, zbyt płytki przedsionek jamy ustnej czy nieprawidłowy przebieg wędzidełek wargi lub języka. Takie anomalia mogą sprzyjać gromadzeniu się płytki nazębnej, utrudniać prawidłową higienę, a także stanowić czynnik ryzyka dla pogłębiania się recesji. W takich sytuacjach lekarz może zaproponować poszerzenie strefy dziąsła związanego lub plastykę wędzidełka, co poprawia warunki anatomiczne i długoterminową stabilność tkanek okołozębowych.

Rodzaje zabiegów plastyki dziąseł

Zakres pojęcia plastyka dziąseł jest szeroki i obejmuje różnorodne techniki chirurgiczne. Jednym z podstawowych zabiegów jest gingiwektomia, czyli usunięcie nadmiaru tkanek dziąsłowych. Wykonuje się ją w przypadku przerostów dziąsła lub przy niewłaściwym poziomie brzegu dziąsłowego w stosunku do korony zęba. Gingiwektomia pozwala odsłonić większą część korony klinicznej, co poprawia proporcje zęba i ułatwia wykonanie odbudowy protetycznej. Zabieg ten bywa również konieczny przy tzw. uśmiechu dziąsłowym, gdy przyczyna leży w nadmiernym pokryciu anatomicznej korony zęba przez tkanki miękkie.

Istnieje także procedura gingiwoplastyki, której celem jest nadanie dziąsłu bardziej harmonijnego kształtu oraz naturalnych konturów brodawek międzyzębowych. W odróżnieniu od klasycznej gingiwektomii gingiwoplastyka skupia się głównie na modelowaniu tkanek, a nie tylko na redukcji ich nadmiaru. Zastosowanie tej techniki bywa szczególnie cenne w strefie estetycznej u pacjentów po leczeniu ortodontycznym, u których doszło do przerostów dziąsła lub asymetrii linii dziąsłowej. Odpowiednio przeprowadzona plastyka pozwala osiągnąć naturalny, łagodny przebieg dziąsła wokół każdego zęba.

Kolejna grupa zabiegów to procedury mające na celu pokrycie recesji. Do najczęściej stosowanych technik należy przesunięcie płata koronowo, płaty obrotowe, a także przeszczepy łącznotkankowe pobierane zazwyczaj z podniebienia. Wybór metody zależy od klasy recesji, ilości dostępnego dziąsła związanego i ogólnego stanu przyzębia. Przeszczep łącznotkankowy stosowany jest m.in. w celu pogrubienia biotypu dziąsłowego, co poprawia jego odporność na urazy i przeciążenia okluzyjne. Skuteczna plastyka w obrębie recesji nie tylko zakrywa odsłonięte powierzchnie, ale również stabilizuje tkanki w dłuższej perspektywie.

Do plastyki dziąseł zalicza się także zabiegi augmentacji tkanek miękkich wokół implantów. Po wszczepieniu implantu konieczne jest uzyskanie odpowiedniej ilości i jakości tkanek miękkich, aby zapewnić zarówno stabilność biologiczną, jak i satysfakcjonujący efekt estetyczny. W tym celu wykorzystuje się różnego rodzaju przeszczepy, płaty przesuwane oraz techniki z zastosowaniem materiałów biomimetycznych. Prawidłowo ukształtowany kontur dziąsła wokół implantu pozwala na uzyskanie linii brzeżnej zbliżonej do naturalnej i sprawia, że uzupełnienie protetyczne harmonijnie komponuje się z uzębieniem własnym pacjenta.

W praktyce klinicznej coraz większe znaczenie zyskują techniki małoinwazyjne, w tym wykorzystujące laser stomatologiczny. Laserowe zabiegi plastyczne na dziąsłach charakteryzują się precyzyjnym cięciem, dobrą koagulacją oraz ograniczonym krwawieniem. Część pacjentów odczuwa po nich mniejszy dyskomfort, a gojenie przebiega szybciej. Zastosowanie nowoczesnych narzędzi nie zmienia jednak podstawowych zasad planowania leczenia – nadal kluczowe pozostaje uwzględnienie proporcji zębów, położenia kości wyrostka zębodołowego oraz całokształtu uśmiechu.

Planowanie i diagnostyka przed zabiegiem

Przed przeprowadzeniem plastyki dziąseł konieczna jest szczegółowa analiza stanu przyzębia i warunków zgryzowych. Lekarz dokonuje oceny stopnia higieny jamy ustnej, głębokości kieszonek przyzębnych, ilości kości wyrostka zębodołowego oraz obecności aktywnego stanu zapalnego. Wszelkie objawy choroby przyzębia muszą zostać wcześniej opanowane, ponieważ wykonywanie zabiegów plastycznych na zapalnie zmienionych tkankach wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań i gorszym rokowaniem długoterminowym. Niezbędne jest także usunięcie kamienia nazębnego oraz instruktaż prawidłowej higieny domowej.

W planowaniu zabiegów o charakterze estetycznym istotną rolę odgrywa analiza fotograficzna i cyfrowa symulacja uśmiechu. Pozwala to ocenić, jak zmiana przebiegu linii dziąseł wpłynie na proporcje zębów oraz całej twarzy. W odcinku przednim lekarz często wyznacza tzw. linię referencyjną przechodzącą przez brzegi sieczne i kły, a następnie dostosowuje do niej planowaną linię dziąseł. Uwzględnia się przy tym indywidualny przebieg wargi górnej podczas mówienia i śmiania się. Zbyt agresywna redukcja tkanek miękkich może doprowadzić do nieestetycznego wydłużenia koron zębów, dlatego precyzyjne planowanie jest kluczowe.

W diagnostyce coraz częściej wykorzystuje się techniki cyfrowego skanowania jamy ustnej oraz tomografię CBCT, szczególnie gdy plastyka dziąseł łączy się z zabiegami na kości. Cyfrowe modele pozwalają lekarzowi zaprojektować przebieg cięć, zaplanować ilość usuwanych tkanek, a także przewidzieć zmiany w estetyce uśmiechu. W niektórych przypadkach stosuje się szablony chirurgiczne, które podczas zabiegu wskazują docelową pozycję brzegu dziąsła. Dzięki nim można zachować powtarzalność i symetrię, co ma znaczenie przede wszystkim w leczeniu kilku sąsiadujących zębów.

Istotnym elementem przygotowania jest również omówienie z pacjentem oczekiwań i możliwości terapeutycznych. Plastyka dziąseł, zwłaszcza w obszarze pokrywania recesji, nie zawsze umożliwia stuprocentowe odtworzenie pierwotnego poziomu tkanek. Na rokowanie mają wpływ m.in. biotyp dziąsłowy, grubość blaszki kostnej, ułożenie zęba w łuku oraz nawyki takie jak zbyt agresywne szczotkowanie. Lekarz powinien szczegółowo wyjaśnić, jaki efekt jest realny do osiągnięcia, jakie mogą być ograniczenia leczenia oraz jak długo utrzyma się rezultat. Jasne określenie celu zapobiega rozczarowaniu i ułatwia współpracę w okresie gojenia.

Przebieg zabiegu i metody znieczulenia

Plastyka dziąseł przeprowadzana jest zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, co sprawia, że zabieg jest dla pacjenta komfortowy i bezbolesny. W zależności od rozległości procedury stosuje się znieczulenie nasiękowe lub przewodowe. U osób szczególnie zestresowanych lub z nasilonym odruchem wymiotnym możliwe jest dodatkowe zastosowanie sedacji farmakologicznej. Przed rozpoczęciem procedury pole zabiegowe jest dokładnie dezynfekowane, a lekarz planuje przebieg cięć, często posługując się wcześniej przygotowanymi oznaczeniami na dziąśle.

Sam zabieg może trwać od kilkunastu minut do kilkudziesięciu, w zależności od liczby zębów objętych korektą oraz zastosowanej techniki. W przypadku prostych gingiwektomii lekarz usuwa nadmiar tkanek za pomocą skalpela, lasera lub elektrochirurgii, a następnie modeluje brzegi dziąsła. Przy bardziej złożonych procedurach, takich jak pokrywanie recesji, konieczne jest przygotowanie odpowiedniego płata śluzówkowo–okostnowego. Płat ten zostaje następnie przesunięty w nowe położenie i unieruchomiony przy użyciu szwów mikrochirurgicznych.

W sytuacji, gdy zabieg wymaga pobrania przeszczepu łącznotkankowego z podniebienia, lekarz wykonuje dodatkowe cięcie w okolicy dawcy. Fragment tkanki łącznej zostaje delikatnie oddzielony od otaczających struktur, a następnie przeniesiony i umieszczony w przygotowanej kieszonce lub pod płatem w obszarze biorcy. Zabezpieczenie miejsca pobrania może odbywać się z użyciem specjalnych opatrunków lub szwów. Ten etap wymaga szczególnej precyzji, ponieważ od jakości przeszczepu zależy w dużej mierze stabilność i trwałość efektu estetycznego.

Po zakończeniu zasadniczej części zabiegu pole operacyjne zostaje oczyszczone, a brzegi rany dokładnie ocenione. Często stosuje się opatrunki chirurgiczne, które chronią obszar zabiegowy przed urazami mechanicznymi i wspomagają proces gojenia. Pacjent otrzymuje szczegółowe zalecenia pozabiegowe, dotyczące zarówno higieny, jak i stosowania przepisanych preparatów. Większość zabiegów plastyki dziąseł odbywa się w trybie ambulatoryjnym, co oznacza, że pacjent tego samego dnia wraca do domu, a kontrola następuje po kilku do kilkunastu dniach.

Okres gojenia i zalecenia pozabiegowe

Gojenie tkanek po plastyce dziąseł przebiega etapowo i zwykle trwa od dwóch do kilku tygodni, w zależności od rozległości interwencji oraz indywidualnych cech organizmu. W pierwszych godzinach po zabiegu pacjent może odczuwać niewielki dyskomfort, uczucie rozpierania lub lekkie pobolewania, które skutecznie łagodzą zalecone leki przeciwbólowe. Obrzęk tkanek miękkich zazwyczaj narasta w ciągu pierwszej doby, po czym stopniowo się zmniejsza. W początkowym okresie ważne jest unikanie nagrzewania okolicy zabiegowej oraz stosowanie chłodnych okładów zewnętrznych.

Zalecenia higieniczne po plastykach dziąseł są ściśle określone i należy ich bezwzględnie przestrzegać. Przez kilka dni do dwóch tygodni pacjent powinien unikać szczotkowania obszaru bezpośrednio objętego zabiegiem, aby nie naruszyć delikatnych tkanek i szwów. Zamiast tego stosuje się płukanki antyseptyczne, najczęściej oparte na chlorheksydynie, które ograniczają rozwój bakteryjnej płytki nazębnej. Pozostałe zęby powinny być czyszczone jak dotychczas, z zachowaniem ostrożności, aby nie przenieść płytki w okolice operowanego pola.

Dieta w pierwszych dniach powinna składać się z pokarmów miękkich, o umiarkowanej temperaturze, niewymagających intensywnego żucia. Zaleca się unikanie produktów bardzo twardych, ostrych, gorących i mocno przyprawionych, ponieważ mogą one podrażniać gojące się tkanki. Niezwykle ważne jest również powstrzymanie się od palenia tytoniu, gdyż nikotyna i inne substancje toksyczne istotnie zaburzają procesy naprawcze, zwiększając ryzyko powikłań i niepowodzenia przeszczepów. Alkohol należy całkowicie wyeliminować na czas zalecony przez lekarza.

W trakcie wizyt kontrolnych lekarz ocenia stan gojenia, usuwa szwy oraz w razie potrzeby modyfikuje zalecenia higieniczne. Pacjent powinien być przygotowany na to, że ostateczny efekt estetyczny widoczny jest dopiero po pełnym ustabilizowaniu się tkanek, co może trwać nawet kilka miesięcy. Z czasem dziąsło przybiera bardziej naturalny kolor i strukturę, a ewentualne niewielkie nierówności ulegają samoczynnemu wygładzeniu. Długotrwały sukces zabiegu wymaga jednak utrzymywania wysokiego poziomu higieny jamy ustnej oraz regularnych wizyt kontrolnych w gabinecie.

Aspekt estetyczny i funkcjonalny plastyki dziąseł

Plastyka dziąseł jest często postrzegana głównie jako zabieg poprawiający wygląd uśmiechu, jednak jej znaczenie wykracza poza estetykę. Prawidłowo ukształtowane dziąsło pełni kluczową rolę w ochronie tkanek głębszych, takich jak cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego. Odpowiednia szerokość i grubość dziąsła związanego sprzyja stabilności przyczepu nabłonkowego i łącznotkankowego, co zmniejsza ryzyko progresji recesji oraz powstawania stanów zapalnych. W tym kontekście zabiegi plastyczne należy traktować jako element leczenia podnoszący poziom zdrowia przyzębia.

Z punktu widzenia stomatologii estetycznej korekta konturu dziąseł jest nieodłącznym etapem wielu kompleksowych planów leczenia. Podczas projektowania uśmiechu bierze się pod uwagę nie tylko kształt, barwę i ustawienie zębów, ale także przebieg linii dziąsłowej. Harmonijna ekspozycja tkanek miękkich, właściwa wysokość brodawek międzyzębowych i symetryczne położenie brzegu dziąsłowego względem zębów przednich tworzą spójny obraz uśmiechu. Zaburzenie tych proporcji, nawet przy idealnych koronach protetycznych, może prowadzić do wrażenia nienaturalności lub asymetrii.

W leczeniu protetycznym i implantologicznym plastyka dziąseł pełni funkcję przygotowawczą. Przed wykonaniem koron lub mostów często konieczne jest wydłużenie korony klinicznej z zachowaniem tzw. szerokości biologicznej, czyli przestrzeni pomiędzy brzegiem odbudowy a przyczepem tkankowym. Przekroczenie tej granicy grozi przewlekłym stanem zapalnym i utratą podparcia kostnego. Dzięki precyzyjnej modyfikacji tkanek miękkich (a czasem również kostnych) możliwe jest uzyskanie warunków sprzyjających długotrwałej stabilności i estetyce odbudowy protetycznej.

Przeciwwskazania, ryzyko i trwałość efektów

Jak każda interwencja chirurgiczna, plastyka dziąseł posiada określone przeciwwskazania. Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest aktywny, nieleczony stan zapalny przyzębia lub ostre infekcje w jamie ustnej. Zabiegu nie powinno się wykonywać u pacjentów z poważnie zaburzonym krzepnięciem krwi bez wcześniejszego przygotowania hematologicznego. Ostrożność należy zachować przy niekontrolowanej cukrzycy, zaawansowanych chorobach ogólnoustrojowych oraz w przypadku silnego nałogu nikotynowego, który znacznie upośledza proces gojenia.

Potencjalne powikłania po zabiegu obejmują przedłużające się krwawienie, zakażenie rany, zaburzenia gojenia przeszczepu, a także niezadowalający efekt estetyczny. W obszarze zabiegowym może wystąpić przemijająca nadwrażliwość zębów na bodźce termiczne, szczególnie gdy korekta dotyczyła recesji. Rzadziej dochodzi do częściowej utraty przeszczepu, co skutkuje mniejszym niż planowanym zakryciem odsłoniętej powierzchni korzenia. Ryzyko takich zdarzeń można istotnie ograniczyć poprzez prawidłową kwalifikację do zabiegu, przestrzeganie zasad aseptyki i dokładne stosowanie się do zaleceń pozabiegowych.

Trwałość efektów plastyki dziąseł zależy w dużym stopniu od zachowań pacjenta. Niewłaściwa technika szczotkowania, szczególnie zbyt silne, poziome ruchy szczoteczki, może sprzyjać ponownemu powstawaniu recesji. Nie bez znaczenia pozostają parafunkcje, takie jak zgrzytanie zębami czy nadmierne zaciskanie szczęk, które generują dodatkowe obciążenia dla tkanek okołozębowych. Po zabiegu pacjent powinien nauczyć się delikatnej, ale skutecznej metody oczyszczania zębów oraz w razie potrzeby korzystać z indywidualnych szyn ochronnych.

Kontrole periodontologiczne pozwalają wcześnie wykryć ewentualne nieprawidłowości i wdrożyć działania zapobiegawcze. Utrzymanie uzyskanych rezultatów jest zwykle możliwe przez wiele lat, pod warunkiem utrzymywania wysokich standardów higieny i unikania czynników ryzyka. Z czasem, wraz z naturalnymi procesami starzenia się organizmu, może dochodzić do niewielkich zmian w poziomie tkanek, jednak dobrze przeprowadzone zabiegi plastyczne zapewniają istotną poprawę zarówno estetyki, jak i komfortu funkcjonalnego w długiej perspektywie.

Znaczenie edukacji pacjenta i współpracy z lekarzem

Skuteczność plastyki dziąseł nie kończy się na technicznie poprawnie wykonanym zabiegu. Kluczowym elementem jest edukacja pacjenta i jego aktywny udział w procesie leczenia. Lekarz stomatolog powinien dokładnie omówić przyczyny problemu, wskazać czynniki ryzyka oraz zaprezentować sposoby ich eliminacji. Pacjent, który rozumie mechanizmy powstawania recesji czy przerostów dziąseł, łatwiej akceptuje konieczność zmiany nawyków oraz regularnych kontroli. Taka współpraca istotnie zwiększa szansę na długoterminowy sukces.

Ważnym aspektem edukacyjnym jest nauka właściwej techniki szczotkowania, doboru szczoteczki o odpowiedniej twardości włosia oraz właściwego używania dodatkowych przyborów higienicznych, takich jak nici, szczoteczki interdentalne czy irygatory. Pacjent po zabiegu plastyki dziąseł powinien wiedzieć, które obszary wymagają szczególnej ostrożności i w jaki sposób czyścić okolice przeszczepów, aby nie uszkodzić tkanek, a jednocześnie skutecznie usuwać płytkę bakteryjną. Instruktaż higieny prowadzony przez lekarza lub higienistkę stomatologiczną jest nieodłącznym elementem całego procesu terapeutycznego.

Nie można również pomijać aspektu psychologicznego. U wielu osób problemy z estetyką dziąseł wpływają na samoocenę, chęć uśmiechania się czy swobodę w kontaktach społecznych. Skorygowanie defektu może przynieść znaczną poprawę samopoczucia i jakości życia. Z tego względu lekarz powinien otwarcie rozmawiać z pacjentem o oczekiwaniach estetycznych, jednocześnie zachowując realizm co do możliwych do osiągnięcia rezultatów. Sukces plastyki dziąseł to nie tylko prawidłowy obraz w dokumentacji medycznej, ale przede wszystkim zadowolenie pacjenta z efektu funkcjonalnego i wizualnego.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Na czym konkretnie polega plastyka dziąseł i czy zawsze wymaga cięcia skalpelem?
Plastyka dziąseł obejmuje zestaw zabiegów chirurgicznych modyfikujących kształt, wysokość lub grubość tkanek dziąsłowych w celu poprawy estetyki i funkcji. Najczęściej polega na precyzyjnym wycięciu nadmiaru dziąsła, jego przesunięciu lub zastosowaniu przeszczepu. Nie zawsze konieczny jest klasyczny skalpel – w wielu gabinetach wykorzystuje się laser stomatologiczny lub elektrochirurgię, co może ograniczać krwawienie i przyspieszać gojenie, przy zachowaniu podobnej skuteczności leczenia.

Czy plastyka dziąseł jest bolesna i jak długo trwa rekonwalescencja?
Sam zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym, dzięki czemu pacjent nie odczuwa bólu, a jedynie dotyk i ucisk. Po ustąpieniu znieczulenia mogą pojawić się dolegliwości bólowe o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, zwykle dobrze kontrolowane lekami przeciwbólowymi. Wstępne gojenie trwa zazwyczaj od jednego do dwóch tygodni, natomiast pełna przebudowa tkanek i ustabilizowanie efektu estetycznego może zająć kilka miesięcy. W tym czasie konieczne są wizyty kontrolne i przestrzeganie zaleceń.

Jakie są główne wskazania do wykonania plastyki dziąseł?
Do najczęstszych wskazań należą uśmiech dziąsłowy, przerosty dziąseł, asymetria linii dziąsłowej, odsłonięte szyjki i korzenie zębów (recesje), niewystarczająca szerokość dziąsła związanego oraz przygotowanie do leczenia protetycznego lub implantologicznego. Zabieg rozważa się także w sytuacji nieprawidłowego przebiegu wędzidełek, które mogą pociągać dziąsło i sprzyjać jego zanikowi. Ostateczną decyzję o potrzebie plastyki podejmuje stomatolog, analizując stan przyzębia, oczekiwania pacjenta i rokowanie długoterminowe.

Czy efekt plastyki dziąseł jest trwały i co może go zaburzyć?
Efekt prawidłowo przeprowadzonej plastyki dziąseł jest zwykle długotrwały, o ile pacjent utrzymuje dobrą higienę oraz eliminuje czynniki sprzyjające ponownemu uszkodzeniu tkanek. Do najważniejszych elementów należą delikatna, ale skuteczna technika szczotkowania, ograniczenie parafunkcji, kontrola chorób ogólnych oraz regularne wizyty u stomatologa. Niekorzystnie działają przede wszystkim nałogowe palenie, agresywne szczotkowanie i brak kontroli periodontologicznej, co w skrajnych przypadkach może prowadzić do nawrotu recesji lub stanów zapalnych.

Czy każdy może poddać się plastyce dziąseł i jakie są przeciwwskazania?
Większość pacjentów może bezpiecznie przejść plastykę dziąseł, jednak przed zabiegiem konieczna jest dokładna kwalifikacja. Przeciwwskazaniem jest aktywna choroba przyzębia, niekontrolowana cukrzyca, poważne zaburzenia krzepnięcia, nieuregulowane choroby ogólne oraz ciągłe palenie dużej liczby papierosów. U niektórych osób zabieg odracza się do czasu poprawy higieny lub wyleczenia stanów zapalnych. Decyzję zawsze podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę bezpieczeństwo, przewidywany efekt i ogólny stan zdrowia pacjenta.