Kość autogenna jest jednym z najważniejszych pojęć w nowoczesnej chirurgii stomatologicznej i implantologii. Odgrywa kluczową rolę w odbudowie utraconej tkanki kostnej szczęki i żuchwy, pozwalając na stabilne osadzenie implantów oraz poprawę funkcji żucia i estetyki uśmiechu. Zrozumienie, czym dokładnie jest kość autogenna, kiedy się ją stosuje i jakie ma zalety oraz ograniczenia, jest istotne zarówno dla lekarzy, jak i pacjentów przygotowujących się do zabiegów rekonstrukcyjnych w obrębie jamy ustnej.

Definicja i podstawowe właściwości kości autogennej

Kość autogenna to tkanka kostna pobrana z organizmu tego samego pacjenta, u którego ma zostać wszczepiona. Oznacza to, że dawca i biorca są tą samą osobą. W stomatologii materiał ten pozyskuje się najczęściej z okolicy jamy ustnej, np. z wyrostka zębodołowego, bródki, okolicy trzonowców czy gałęzi żuchwy, a w bardziej rozległych rekonstrukcjach – także z kości biodrowej lub czaszki. Taki przeszczep nazywa się autogennym lub autologicznym.

Najważniejszą cechą kości autogennej jest jej pełna biologiczna zgodność z organizmem pacjenta. Zawiera żywe komórki kostne oraz czynniki wzrostu, co umożliwia rzeczywistą przebudowę i regenerację kości w miejscu ubytku. Dzięki temu przeszczep nie jest jedynie mechanicznym wypełniaczem, ale aktywnie uczestniczy w procesach odbudowy. Dodatkowo ryzyko reakcji immunologicznej i odrzutu jest minimalne, ponieważ organizm rozpoznaje kość jako własną tkankę, a nie obcy materiał.

Kość autogenna charakteryzuje się trzema kluczowymi właściwościami: osteogenną, osteoindukcyjną i osteokondukcyjną. Właściwość osteogenna oznacza zdolność do tworzenia nowej tkanki kostnej dzięki obecności żywych komórek. Właściwość osteoindukcyjna wiąże się z obecnością białek i czynników wzrostu stymulujących komórki macierzyste do różnicowania w kierunku komórek kostnych. Z kolei właściwość osteokondukcyjna polega na tworzeniu rusztowania, po którym mogą narastać nowe struktury kostne. Połączenie tych trzech cech sprawia, że kość autogenna uważana jest za materiał referencyjny w zabiegach augmentacyjnych.

Źródła pozyskiwania kości autogennej w stomatologii

W praktyce stomatologicznej kość autogenną pobiera się z różnych obszarów anatomicznych, w zależności od rozległości planowanej odbudowy, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz zaawansowania technicznego zabiegu. Najczęściej wykorzystuje się tzw. dawczy tereny śródustne, ponieważ umożliwiają one jednoczasowe przeprowadzenie pobrania i przeszczepu w obrębie jednego pola operacyjnego, bez konieczności hospitalizacji.

Do najpopularniejszych śródustnych miejsc pobrania należą: wyrostek zębodołowy w okolicy zębów usuniętych, gałąź i kąt żuchwy, okolica bródki oraz guz szczęki. Kość z tych rejonów ma zwykle charakter zbitej kości korowej lub mieszanej (korowo-gąbczastej), cechującej się dużą stabilnością mechaniczną. W licznych przypadkach, zwłaszcza przy mniejszych ubytkach, wystarcza pobranie niewielkich bloczków kostnych lub wiórów uzyskanych przy użyciu specjalnych skrobaków i frezów.

Przy rozległych defektach kostnych, wymagających znacznej objętości materiału, konieczne bywa skorzystanie z pozajelitowych miejsc dawczych, takich jak talerz kości biodrowej czy sklepienie czaszki. Tego typu zabiegi są bardziej inwazyjne, zwykle wykonywane w warunkach szpitalnych, często w znieczuleniu ogólnym. Zapewniają jednak dużą ilość kości gąbczastej lub korowo‑gąbczastej, która doskonale integruje się w nowych warunkach. W stomatologii decyzja o wyborze miejsca dawczego uwzględnia bilans korzyści i ryzyka, a także oczekiwania pacjenta dotyczące komfortu i czasu gojenia.

Wytyczne kliniczne wskazują, że w pierwszej kolejności preferuje się obszary śródustne, a dopiero w przypadku ich niewystarczającej podaży lub specyficznych wymagań anatomicznych rozważa się lokalizacje poza jamą ustną. Niezależnie od miejsca pozyskania, niezwykle istotne jest zachowanie delikatnej techniki chirurgicznej, aby maksymalnie ochronić żywotność komórek kostnych oraz strukturę rusztowania, co bezpośrednio wpływa na jakość i tempo regeneracji.

Mechanizmy regeneracji i integracji kości autogennej

Po przeszczepieniu kości autogennej w miejsce ubytku rozpoczyna się złożony proces biologiczny, którego celem jest włączenie materiału do istniejącego układu kostnego pacjenta. W pierwszej fazie, bezpośrednio po zabiegu, dochodzi do powstania skrzepu krwi, który otacza przeszczep i stanowi źródło komórek zapalnych oraz mediatorów gojenia. Następnie uruchamiane są mechanizmy resorpcji fragmentów przeszczepionej kości oraz jednoczesnego tworzenia nowej tkanki kostnej.

Obecność żywych osteoblastów i komórek progenitorowych w kości autogennej sprawia, że przeszczep działa jak biologicznie aktywne centrum odbudowy. Komórki te produkują macierz kostną, a obecne w niej białka morfogenetyczne kości dodatkowo pobudzają komórki macierzyste z otaczających tkanek do różnicowania w kierunku komórek kostnych. Dzięki temu regeneracja nie ogranicza się do obszaru samego przeszczepu, ale obejmuje również sąsiednie partie kości, prowadząc do harmonijnego połączenia.

Równolegle dochodzi do stopniowego unaczyniania przeszczepionej kości. Nowo powstające naczynia krwionośne wnikają w głąb materiału, dostarczając tlen i substancje odżywcze niezbędne do dalszej przebudowy. Proces ten jest szczególnie intensywny w przypadku kości gąbczastej, która dzięki swojej porowatej strukturze sprzyja szybkiemu przerastaniu naczyniami. Kość korowa, choć zapewnia większą stabilność, wymaga dłuższego czasu na pełną rewaloryzację i remodelowanie.

Końcowym etapem jest zlanie się przeszczepu z kością biorcy w jednorodną strukturę, co z punktu widzenia klinicznego oznacza uzyskanie odpowiedniej grubości i gęstości podłoża dla planowanego leczenia, najczęściej implantologicznego. Czas potrzebny na ten proces zależy od objętości przeszczepu, jego typu (gąbczasty vs korowy), lokalizacji oraz indywidualnych możliwości regeneracyjnych organizmu pacjenta. Zwykle w jamie ustnej przyjmuje się okres od 3 do 9 miesięcy, po którym można rozważać dalsze etapy terapii.

Zastosowania kości autogennej w stomatologii i implantologii

Kość autogenna znajduje bardzo szerokie zastosowanie w różnych dziedzinach stomatologii, szczególnie w chirurgii stomatologicznej, periodontologii i implantologii. Jednym z najczęstszych wskazań jest augmentacja wyrostka zębodołowego przed planowanym wszczepieniem implantów. Utrata zęba, zwłaszcza długoletnia, prowadzi do zaniku kości w danym obszarze. Aby zapewnić odpowiednią stabilizację implantu, konieczne jest odtworzenie objętości i kształtu kości, co osiąga się właśnie dzięki przeszczepowi autogennemu.

Kość autogenna stosowana jest także w zabiegach podniesienia dna zatoki szczękowej, czyli tzw. sinus lift. W przypadkach znacznego zaniku kości w bocznym odcinku szczęki nie ma możliwości stabilnego wprowadzenia implantów bez wcześniejszego zwiększenia wysokości kości między jamą ustną a zatoką. Przeszczepiona tkanka, często w połączeniu z materiałami kościozastępczymi, umożliwia uzyskanie wymaganej ilości podłoża kostnego, co otwiera drogę do bezpiecznego i przewidywalnego leczenia implantologicznego.

Kolejnym obszarem zastosowania są rekonstrukcje po torbielach, guzach, urazach oraz wrodzonych wadach rozwojowych, takich jak rozszczepy podniebienia i wyrostka zębodołowego. W tych przypadkach kość autogenna pozwala odtworzyć utracone fragmenty struktur szkieletu szczękowo‑twarzowego, przywracając zarówno funkcję, jak i estetykę. W periodontologii, czyli dziedzinie zajmującej się tkankami otaczającymi zęby, kość autogenna jest wykorzystywana w leczeniu zaawansowanych ubytków kostnych wynikających z chorób przyzębia, co pomaga w stabilizacji zębów i poprawie rokowania na przyszłość.

W praktyce klinicznej kość autogenną często łączy się z innymi materiałami, takimi jak kość allogenna, ksenogenna lub syntetyczne substytuty kostne. Celem takich mieszanin jest połączenie wysokiego potencjału biologicznego materiału autogennego z większą objętością i korzystnymi właściwościami mechanicznymi innych składników. Mimo dostępności wielu nowoczesnych biomateriałów, autogenna tkanka kostna pozostaje jednak złotym standardem, do którego porównuje się skuteczność i bezpieczeństwo pozostałych rozwiązań.

Porównanie kości autogennej z innymi materiałami kościozastępczymi

W stomatologii dostępna jest szeroka gama materiałów służących do odbudowy ubytków kostnych. Oprócz kości autogennej stosuje się kość allogenną (pochodzącą od innego człowieka), ksenogenną (zwykle zwierzęcą) oraz różne rodzaje sztucznych substytutów, np. na bazie hydroksyapatytu czy fosforanów wapnia. Każdy z tych materiałów posiada określone zalety i ograniczenia, a wybór optymalnego rozwiązania zależy od potrzeb klinicznych oraz ogólnej sytuacji pacjenta.

Kość allogenna, pozyskiwana z banków tkanek, jest materiałem przetworzonym i sterylizowanym, pozbawionym żywych komórek, ale zachowującym część właściwości osteokondukcyjnych. Dzięki temu może stanowić dobre rusztowanie dla narastającej kości biorcy, jednak jej zdolność do bezpośredniego tworzenia nowej tkanki jest mniejsza niż w przypadku kości autogennej. Z kolei materiały ksenogenne, najczęściej pochodzenia bydlęcego, charakteryzują się dużą stabilnością wymiarową i wolnym tempem resorpcji, co bywa korzystne przy długotrwałym podtrzymaniu objętości przeszczepu.

Syntetyczne substytuty kostne, tworzone z biozgodnych związków mineralnych, umożliwiają kontrolowanie parametrów fizykochemicznych materiału oraz redukują ryzyko przeniesienia chorób zakaźnych. Jednak podobnie jak kość allogenna i ksenogenna, zwykle pełnią głównie funkcję osteokondukcyjną. Oznacza to, że same w sobie nie inicjują aktywnie procesów regeneracyjnych, a jedynie wspierają je poprzez stworzenie sprzyjającego środowiska strukturalnego.

Na tle tych rozwiązań kość autogenna wyróżnia się jednoczesnym połączeniem właściwości osteogennych, osteoindukcyjnych i osteokondukcyjnych. Zapewnia to najszybszą i najbardziej przewidywalną regenerację kości, szczególnie w wymagających warunkach, takich jak rozległe ubytki czy obszary o słabym ukrwieniu. Jej podstawową wadą jest jednak konieczność wykonania dodatkowego pola operacyjnego w celu pobrania materiału, co zwiększa złożoność zabiegu oraz ryzyko powikłań w miejscu dawczym.

Z tego powodu w nowoczesnej stomatologii często stosuje się strategie łączone, w których kość autogenna stanowi rdzeń biologicznie aktywny, a materiały kościozastępcze – uzupełnienie objętości i wzmocnienie konstrukcji. Takie podejście pozwala ograniczyć ilość pobieranej tkanki własnej pacjenta, jednocześnie zachowując wysoki potencjał regeneracyjny całego przeszczepu. Dobór proporcji i rodzaju materiałów jest każdorazowo indywidualizowany, z uwzględnieniem oceny radiologicznej, planu leczenia oraz preferencji pacjenta.

Zalety i ograniczenia stosowania kości autogennej

Najważniejszą zaletą kości autogennej jest jej pełna biokompatybilność. Jako tkanka własna pacjenta nie wywołuje reakcji alergicznych ani immunologicznych, a ryzyko odrzutu jest praktycznie znikome. Dzięki obecności żywych komórek i bogatych w czynniki wzrostu białek, przeszczep intensywnie wspiera powstawanie nowej tkanki kostnej. To właśnie ta osteogeneza oraz osteointegracja sprawiają, że autologiczna kość zapewnia jednym z najwyższych odsetków powodzenia w zabiegach augmentacyjnych oraz stabilne podłoże pod przyszłe implanty.

Kolejną istotną korzyścią jest stosunkowo szybkie tempo przebudowy. W porównaniu z wieloma materiałami syntetycznymi, kość autogenna ulega bardziej dynamicznej integracji i remodelingowi, co skraca czas wymagany do przejścia do kolejnych etapów leczenia. Ponadto jej właściwości mechaniczne, zwłaszcza przy zastosowaniu bloczków korowych, pozwalają na odzyskanie właściwych konturów wyrostka zębodołowego i przywrócenie prawidłowego profilu tkanek miękkich, co ma ogromne znaczenie estetyczne.

Mimo licznych zalet, stosowanie kości autogennej wiąże się jednak z pewnymi ograniczeniami. Najważniejszym z nich jest konieczność dodatkowego zabiegu pobrania materiału, który zwiększa czas trwania procedury chirurgicznej oraz obciążenie dla pacjenta. Miejsce dawcy może wiązać się z bólem pooperacyjnym, obrzękiem, a w rzadkich przypadkach – z powikłaniami, takimi jak zaburzenia czucia, infekcja czy złamanie cienkiej blaszki kostnej. Ilość dostępnej tkanki autogennej jest też ograniczona, szczególnie u osób z ogólnym zanikiem kości lub po licznych wcześniejszych zabiegach.

W aspekcie długoterminowym zwraca się uwagę na możliwość częściowej resorpcji przeszczepionej kości, zwłaszcza tej pobranej w postaci rozdrobnionych wiórów. Z tego powodu w niektórych przypadkach preferuje się stosowanie masywnych bloczków, które wolniej ulegają przebudowie i lepiej utrzymują zakładany kształt. W praktyce klinicznej doświadczony chirurg bierze pod uwagę wszystkie te czynniki, projektując zabieg tak, aby korzyści z zastosowania kości autogennej przeważały nad potencjalnymi niedogodnościami.

Przebieg zabiegów z użyciem kości autogennej i przygotowanie pacjenta

Zabieg z użyciem kości autogennej wymaga starannego planowania, opartego na dokładnej diagnostyce klinicznej i radiologicznej. Na wstępnym etapie wykonuje się zdjęcia panoramiczne oraz badania trójwymiarowe, takie jak tomografia CBCT, które pozwalają ocenić stopień zaniku kości, strukturę anatomiczną oraz relacje z sąsiednimi istotnymi elementami, np. zatokami szczękowymi czy nerwem zębodołowym dolnym. Na tej podstawie lekarz ustala zakres augmentacji oraz wybiera optymalne miejsce pobrania przeszczepu.

Przed planowanym zabiegiem pacjent powinien być w możliwie najlepszym stanie ogólnym i lokalnym. Konieczne jest wyleczenie aktywnych stanów zapalnych w jamie ustnej, takich jak próchnica czy zapalenie przyzębia, a także stabilizacja chorób ogólnoustrojowych, zwłaszcza cukrzycy czy zaburzeń krzepnięcia. Pacjent otrzymuje szczegółowe instrukcje dotyczące przyjmowania leków, w tym ewentualnej antybiotykoterapii profilaktycznej, oraz zaleceń przedzabiegowych, takich jak unikanie palenia tytoniu i alkoholu.

Sam zabieg odbywa się z reguły w znieczuleniu miejscowym, a w bardziej rozległych przypadkach – w sedacji lub znieczuleniu ogólnym. Chirurg najpierw odsłania miejsce dawcy, pobiera odpowiednią ilość kości w formie bloczka, wiórów lub połączenia obu form, a następnie dokładnie zamyka ranę. Kolejny etap to przygotowanie miejsca biorczego, czyli usunięcie pozostałości włóknistej tkanki, wyrównanie brzegów kości oraz dopasowanie przeszczepu. Bloczek przytwierdza się zwykle za pomocą mikrowkrętów tytanowych, natomiast kość rozdrobnioną formuje się w kształt zgodny z planowaną odbudową.

Po umieszczeniu przeszczepu miejsce operacyjne przykrywa się błoną zaporową lub odpowiednio ukształtowaną śluzówką, a ranę dokładnie zszywa, dążąc do uzyskania szczelnego, wolnego od napięcia zamknięcia. Okres gojenia wymaga od pacjenta przestrzegania zaleceń dotyczących higieny jamy ustnej, diety oraz kontroli lekarskich. W pierwszych dniach po zabiegu może występować ból i obrzęk, które łagodzone są odpowiednimi lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi. Stopniowo, w kolejnych tygodniach, przeszczep integruje się z kością biorcy, tworząc stabilne, dobrze ukrwione podłoże.

Bezpieczeństwo, potencjalne powikłania i rokowanie

Zabiegi z użyciem kości autogennej, wykonywane przez doświadczonych specjalistów i przy właściwym przygotowaniu pacjenta, charakteryzują się wysokim poziomem bezpieczeństwa oraz przewidywalnymi efektami. Odsetek powikłań jest stosunkowo niski, a większość dolegliwości pooperacyjnych ma charakter przejściowy i ustępuje w miarę gojenia. Mimo to, jak w każdym zabiegu chirurgicznym, istnieją możliwe ryzyka, o których pacjent powinien zostać szczegółowo poinformowany przed wyrażeniem zgody na leczenie.

Do najczęściej obserwowanych powikłań należą: przedłużający się ból w miejscu dawczym lub biorczym, obrzęk tkanek miękkich, krwiaki oraz zaburzenia czucia w okolicy operowanej, spowodowane podrażnieniem lub uszkodzeniem włókien nerwowych. Rzadziej dochodzi do infekcji, zaburzeń gojenia rany, częściowej utraty przeszczepu lub odsłonięcia bloczka kostnego, co może wymagać interwencji chirurgicznej. W przypadku miejsc dawców poza jamą ustną potencjalne powikłania obejmują również trudności w chodzeniu (przy pobraniu z talerza biodrowego) czy dolegliwości bólowe w obrębie czaszki.

Rokowanie po zastosowaniu kości autogennej w zdecydowanej większości przypadków jest korzystne. Uzyskana regeneracja pozwala nie tylko na trwałe odtworzenie struktury kostnej, ale także na przeprowadzenie dalszego leczenia, w tym implantacji i rekonstrukcji protetycznej. Na sukces wpływa wiele czynników: doświadczenie zespołu chirurgicznego, prawidłowa kwalifikacja pacjenta, stosowanie się do zaleceń pooperacyjnych, a także styl życia (np. unikanie palenia tytoniu, które istotnie zaburza procesy gojenia). Właściwie przeprowadzona augmentacja z użyciem kości autogennej stanowi fundament dla długotrwałych, funkcjonalnych i estetycznych efektów leczenia stomatologicznego.

Znaczenie kości autogennej w nowoczesnej stomatologii

Rozwój technologii biomateriałów i technik chirurgicznych nie zmienił faktu, że kość autogenna pozostaje najważniejszym punktem odniesienia w rekonstrukcji ubytków kostnych w obrębie szczęki i żuchwy. Stanowi fundament dla skutecznego leczenia implantologicznego, umożliwia ratowanie zębów zagrożonych utratą z powodu zaawansowanej choroby przyzębia i odgrywa kluczową rolę w rehabilitacji pacjentów po rozległych operacjach czy urazach twarzoczaszki.

Znaczenie kości autogennej wykracza poza samą funkcję strukturalną. Materiał ten bezpośrednio wpływa na jakość finalnego efektu estetycznego, ponieważ prawidłowo odbudowana objętość kości pozwala na harmonijne ukształtowanie tkanek miękkich, takich jak dziąsła i wargi. Dotyczy to szczególnie odcinka przedniego, gdzie oczekiwania pacjentów w zakresie wyglądu uśmiechu są wyjątkowo wysokie. Dzięki odpowiedniemu wykorzystaniu potencjału regeneracyjnego kości autogennej możliwe jest uzyskanie rezultatów, które trudno osiągnąć przy użyciu samych materiałów syntetycznych.

Wraz z upowszechnieniem trójwymiarowego planowania, technik mikrochirurgicznych oraz innowacyjnych narzędzi do pobierania i przygotowywania przeszczepów, zabiegi z użyciem kości autogennej stają się coraz bardziej precyzyjne i przewidywalne. Jednocześnie rośnie świadomość pacjentów, którzy częściej pytają o biologicznie zgodne metody leczenia. Dla wielu z nich informacja, że do rekonstrukcji używa się ich własnej tkanki, stanowi istotny argument za wyborem tej właśnie metody, mimo konieczności przejścia przez bardziej złożony zabieg.

Kość autogenna pozostaje zatem jednym z kluczowych narzędzi w rękach współczesnego stomatologa‑chirurga. Jej potencjał regeneracyjny, bezpieczeństwo biologiczne oraz wszechstronne zastosowanie sprawiają, że mimo pojawiania się licznych alternatyw, nadal pełni rolę złotego standardu w leczeniu wielu złożonych przypadków wymagających odbudowy kości w obrębie jamy ustnej.

FAQ

1. Czym dokładnie różni się kość autogenna od innych materiałów stosowanych do odbudowy kości?
Kość autogenna pochodzi z organizmu tego samego pacjenta, dlatego zawiera żywe komórki oraz czynniki wzrostu, które aktywnie stymulują powstawanie nowej kości. Inne materiały, takie jak kość allogenna, ksenogenna czy syntetyczne substytuty, pełnią zazwyczaj głównie funkcję rusztowania, po którym narasta tkanka kostna biorcy. Nie posiadają one tak silnych właściwości osteogennych, przez co proces regeneracji jest zwykle wolniejszy i w większym stopniu zależny od reakcji organizmu pacjenta.

2. Czy zabieg z użyciem kości autogennej jest bolesny i jak długo trwa gojenie?
Sam zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym, sedacji lub znieczuleniu ogólnym, więc pacjent nie odczuwa bólu w trakcie operacji. Po zabiegu może wystąpić ból i obrzęk zarówno w miejscu biorczym, jak i dawczym, co zwykle dobrze poddaje się leczeniu lekami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi. Wstępne gojenie tkanek miękkich trwa około 1–2 tygodni, natomiast pełna integracja przeszczepu kostnego zajmuje od kilku do kilkunastu miesięcy, w zależności od rozległości augmentacji i indywidualnych predyspozycji organizmu.

3. Czy każdy pacjent kwalifikuje się do przeszczepu kości autogennej?
Nie wszyscy pacjenci będą idealnymi kandydatami do zabiegu z użyciem kości autogennej. Przeciwwskazania mogą stanowić niekontrolowane choroby ogólnoustrojowe, takie jak nieuregulowana cukrzyca, ciężkie zaburzenia krzepnięcia czy aktywne choroby nowotworowe. Ostrożność zaleca się także u osób palących, z zaawansowaną osteoporozą lub przyjmujących niektóre leki wpływające na metabolizm kości. Każdorazowo konieczna jest indywidualna ocena stanu ogólnego i miejscowego oraz analiza korzyści i ryzyka związanego z planowanym zabiegiem.

4. Jakie są możliwe powikłania po pobraniu i przeszczepieniu kości autogennej?
Możliwe powikłania obejmują przede wszystkim ból, obrzęk i krwiaki w okolicy operowanej, które zwykle ustępują w ciągu kilku dni. Rzadziej może dojść do infekcji, zaburzeń gojenia rany, częściowej utraty przeszczepu lub zaburzeń czucia, szczególnie jeśli miejsce dawcy znajduje się w pobliżu przebiegu ważnych nerwów. W przypadku pobrania kości z talerza biodrowego możliwe są przejściowe trudności w chodzeniu. Odpowiednie planowanie, aseptyka zabiegu oraz przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych istotnie zmniejszają ryzyko wystąpienia tych powikłań.

5. Czy po zabiegu z użyciem kości autogennej zawsze można wszczepić implanty?
Celem augmentacji kością autogenną jest stworzenie stabilnego podłoża kostnego pod przyszłe implanty, jednak ostateczna decyzja o ich wszczepieniu zapada dopiero po zakończeniu procesu gojenia i ponownej ocenie radiologicznej. W większości przypadków uzyskuje się wystarczającą objętość oraz gęstość kości, aby bezpiecznie przeprowadzić implantację. Zdarzają się jednak sytuacje, w których część przeszczepu ulega resorpcji lub warunki miejscowe pozostają niesprzyjające i wymagają dodatkowych procedur lub modyfikacji pierwotnego planu leczenia.