Wydolność żucia jest jednym z kluczowych pojęć w stomatologii czynnościowej i protetyce. Określa, na ile skutecznie układ stomatognatyczny pacjenta jest w stanie rozdrabniać pokarm, przygotowując go do bezpiecznego połknięcia i trawienia. Pojęcie to łączy w sobie stan uzębienia, tkanek przyzębia, mięśni żucia, stawów skroniowo‑żuchwowych oraz koordynację nerwowo‑mięśniową. Zrozumienie wydolności żucia jest niezbędne zarówno przy planowaniu leczenia protetycznego, implantologicznego, ortodontycznego, jak i przy ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta, w tym ryzyka zaburzeń odżywiania i jakości życia.

Definicja i znaczenie wydolności żucia w stomatologii

Wydolność żucia można zdefiniować jako zdolność pacjenta do mechanicznego rozdrabniania pokarmu w jamie ustnej do cząstek o wielkości umożliwiającej komfortowe przełykanie, prawidłowe trawienie oraz bezpieczne przyjmowanie różnych konsystencji pożywienia. Obejmuje ona zarówno skuteczność rozdrabniania, jak i komfort odczuwany przez pacjenta podczas jedzenia.

W praktyce klinicznej pojęcie to ma charakter wielowymiarowy. Nie jest to wyłącznie liczba obecnych zębów, lecz złożony efekt współdziałania:

• stanu uzębienia (liczba, rozmieszczenie i kształt zębów, obecność uzupełnień protetycznych),
• stanu tkanek przyzębia (ruchomość zębów, utrata podparcia kostnego),
• czynności mięśni żucia (siła, koordynacja, wytrzymałość),
• funkcjonowania stawów skroniowo‑żuchwowych,
• koordynacji nerwowej, czucia proprioceptywnego i dotykowego,
• nawyków żywieniowych oraz preferencji pacjenta.

Znaczenie wydolności żucia wykracza poza samą jamę ustną. Obniżona wydolność może prowadzić do unikania twardszych pokarmów, przechodzenia na dietę miękką lub papkowatą, co w dłuższej perspektywie skutkuje niedoborami pokarmowymi, spadkiem masy ciała, sarkopenią oraz pogorszeniem ogólnego stanu zdrowia. U osób starszych niewydolne żucie wiąże się z większym ryzykiem krztuszenia się, aspiracji oraz obniżeniem jakości życia.

Wydolność żucia ma również aspekt psychospołeczny. Pacjenci z poważnymi brakami zębowymi czy niesprawnymi protezami często unikają wspólnych posiłków, odczuwają wstyd, a ich relacje społeczne ulegają pogorszeniu. Dlatego ocena i poprawa wydolności żucia stanowi ważny element kompleksowego leczenia stomatologicznego, szczególnie w protetyce, implantologii i gerostomatologii.

Elementy układu stomatognatycznego wpływające na wydolność żucia

Wydolność żucia zależy od harmonijnego współdziałania wielu struktur anatomicznych, tworzących tzw. układ stomatognatyczny. Każdy jego komponent może stać się czynnikiem ograniczającym, jeśli dojdzie do zaburzenia jego funkcji.

Zęby stanowią podstawowe narzędzie rozdrabniania pokarmu. Liczba zębów, ich rozmieszczenie w łuku, prawidłowy kształt koron, obecność guzków i bruzd oraz odpowiednie kontakty zwarciowe determinują efektywność cięcia i miażdżenia jedzenia. Braki w odcinkach bocznych szczególnie zmniejszają efektywność żucia, gdyż zęby trzonowe i przedtrzonowe odpowiadają za główne obciążenia okluzyjne i mechaniczne rozdrabnianie.

Istotny jest także stan tkanek przyzębia. Utrata przyczepu, ruchomość zębów czy ból przy obciążeniu powodują, że pacjent unika gryzienia daną stroną lub ogranicza siłę nagryzania. To z kolei prowadzi do asymetrii obciążenia, przeciążenia wybranych zębów, przyspieszonego zużycia uzupełnień i dalszego spadku wydolności żucia. W przypadkach zaawansowanej choroby przyzębia wydolność żucia może być poważnie upośledzona, nawet przy pozornie zachowanej liczbie zębów.

Dużą rolę odgrywają mięśnie żucia, w tym mięsień żwacz, skroniowy oraz skrzydłowe. Ich siła, szybkość reakcji i koordynacja warunkują zdolność generowania odpowiednich sił nacisku. Zanik mięśni, zaburzenia ich napięcia (np. w bruksizmie) czy jednostronne przeciążenie wpływają na wydolność funkcjonalną. W badaniach wykorzystuje się często pomiary siły zgryzu, które korelują z wydolnością żucia, choć jej nie definiują w pełni.

Równie ważne są stawy skroniowo‑żuchwowe. Ograniczenie ruchomości, ból, trzaski, przeskakiwanie krążka stawowego czy stany zapalne prowadzą do mechanicznego ograniczenia ruchów żuchwy i niechęci do intensywnego żucia. Pacjent kompensuje problem, wybierając miękkie pokarmy i skracając czas żucia, co sprzyja pogorszeniu ogólnej wydolności funkcjonalnej.

Nie można pominąć roli ślina i błony śluzowej. Ślina umożliwia formowanie kęsa pokarmowego, jego nawilżenie i przygotowanie do połykania. Kserostomia, często towarzysząca przyjmowaniu wielu leków, radioterapii czy chorobom ogólnoustrojowym, prowadzi do trudności w obróbce pokarmu, podrażnień, bolesności i obniżenia komfortu jedzenia. Stan błony śluzowej — owrzodzenia, nadżerki, zmiany urazowe od protez — również wpływa na wydolność, zmuszając pacjenta do ograniczenia ruchów żucia.

Na koniec należy podkreślić znaczenie układu nerwowego oraz mechanizmów czucia. Prawidłowa propriocepcja zębowa i mięśniowa pozwala na precyzyjne dawkowanie siły nagryzania, wyczuwanie twardości pokarmu i kontrolę fazy oralnej połykania. Zaburzenia czucia, np. po urazach nerwów, w neuropatiach cukrzycowych czy w chorobach neurodegeneracyjnych, znacząco utrudniają skuteczne i bezpieczne żucie, zwiększając ryzyko zakrztuszeń.

Sposoby oceny wydolności żucia w praktyce klinicznej

Ocena wydolności żucia w stomatologii może mieć charakter subiektywny (na podstawie wywiadu i odczuć pacjenta) oraz obiektywny (z użyciem testów funkcjonalnych i narzędzi pomiarowych). W praktyce łączy się oba podejścia, by uzyskać pełny obraz sytuacji.

Najprostszym narzędziem jest wywiad z pacjentem. Stomatolog pyta o:

• rodzaje pokarmów, z którymi pacjent ma trudności (mięso, warzywa surowe, orzechy),
• czas trwania posiłków i szybkość jedzenia,
• konieczność rozdrabniania pokarmu przed spożyciem (np. krojenie na bardzo małe kawałki),
• ból, zmęczenie mięśni żucia, przeskakiwanie w stawach,
• obecność krztuszeń, zaklinowań pokarmu w jamie ustnej lub gardle.

Wykorzystuje się także skale ankietowe, takie jak subiektywna ocena zdolności żucia w formie listy produktów spożywczych, które pacjent klasyfikuje jako łatwe lub trudne do zjedzenia. Dzięki temu uzyskuje się wskaźnik subiektywnej wydolności żucia, użyteczny do porównań przed i po leczeniu.

Bardziej obiektywne są testy funkcjonalne. Klasycznym przykładem jest test z użyciem granulek lub tabletek barwiących, które pacjent żuje przez określony czas, po czym analizuje się stopień ich rozdrobnienia i wymieszania. Pomiar wielkości cząstek lub poziomu uwolnienia barwnika pozwala w sposób ilościowy ocenić efektywność procesu żucia.

Innym rozwiązaniem są testy z użyciem standaryzowanych produktów spożywczych, np. orzechów, żelatynowych kostek czy specjalnie przygotowanych krążków gumowych. Po serii cykli żucia bada się rozkład wielkości cząstek, często z wykorzystaniem sit o różnych średnicach oczek. W ten sposób określa się tzw. efektywność granulacyjną i wskaźniki wydolności funkcjonalnej.

W nowocześniejszych badaniach stosuje się także czujniki siły zgryzu, przymocowane do zębów lub aparatów rejestrujących. Pozwalają one na pomiar maksymalnej siły nagryzania, dynamiki jej narastania oraz rozkładu sił w łukach zębowych. Dane te korelują z wydolnością żucia, zwłaszcza u pacjentów z uzupełnieniami protetycznymi.

Nie należy zapominać o ocenie klinicznej: badaniu palpacyjnym mięśni żucia, analizie toru ruchów żuchwy, ocenie kontaktów zwarciowych przy użyciu artykulacji statycznej i dynamicznej oraz analizie okluzji w artykulatorze. Uzupełniająco stosuje się badania obrazowe stawów skroniowo‑żuchwowych oraz, w razie potrzeby, badania elektromiograficzne mięśni żucia. Wszystkie te metody mają na celu identyfikację przyczyn obniżonej wydolności oraz monitorowanie efektów leczenia.

Wydolność żucia a rodzaje uzupełnień protetycznych

Protetyka stomatologiczna w bezpośredni sposób kształtuje wydolność żucia, zwłaszcza u pacjentów bezzębnych lub z licznymi brakami zębowymi. Rodzaj zastosowanego uzupełnienia, jego stabilność, retencja, rozkład sił okluzyjnych oraz jakość dopasowania do tkanek wpływają na końcowy efekt funkcjonalny.

W uzębieniu naturalnym z pojedynczymi brakami stosunkowo łatwo jest utrzymać dobrą wydolność żucia poprzez mosty, implanty lub protezy częściowe. Największym wyzwaniem pozostają pacjenci całkowicie bezzębni. Klasyczne protezy całkowite śluzówkowe, oparte wyłącznie na przyssaniu i podparciu śluzówkowo‑kostnym, zapewniają zwykle znacznie mniejszą wydolność żucia niż naturalne zęby. Szczególnie dotyczy to szczęki dolnej, gdzie podłoże protetyczne jest ograniczone, a siły mięśni języka i policzków utrudniają stabilizację protezy.

Z tego względu rozwój implantologii znacząco zmienił podejście do przywracania funkcji żucia. Uzupełnienia implantoprotetyczne, zarówno stałe, jak i overdenture (protezy ruchome wsparte na implantach), umożliwiają znaczne zwiększenie siły zgryzu i efektywności żucia. Już zastosowanie dwóch implantów w żuchwie pod protezą overdenture wyraźnie poprawia stabilność protezy, komfort pacjenta i wydolność funkcjonalną. W przypadku mostów stałych na implantach można uzyskać wartości zbliżone do naturalnego uzębienia.

Istotne jest prawidłowe zaprojektowanie płaszczyzny okluzyjnej, kształtu zębów sztucznych oraz kontaktów zwarciowych. Niedokładne odwzorowanie relacji szczęk, błędy w wysokości zwarciowej czy złe ukształtowanie powierzchni żujących prowadzą do niewłaściwego rozkładu sił, przyspieszonego zużycia uzupełnień i spadku wydolności żucia. Stomatolog musi dążyć do uzyskania zrównoważonej okluzji, w której siły są rozłożone symetrycznie, a ruchy żuchwy odbywają się płynnie.

Nie bez znaczenia jest materiał, z którego wykonano uzupełnienie. Zęby akrylowe charakteryzują się inną twardością i ścieralnością niż zęby kompozytowe czy ceramiczne. Wybór materiału wpływa na sposób kontaktu z pokarmem, przenoszenie sił na podłoże oraz trwałość funkcjonalną pracy protetycznej. Wysoki współczynnik tarcia może zwiększać zdolność chwytania i rozdrabniania pokarmu, ale jednocześnie przyspieszać zużycie powierzchni żujących.

Wydolność żucia zależy również od stopnia adaptacji pacjenta do nowego uzupełnienia. Okres adaptacyjny może trwać tygodnie lub miesiące, szczególnie u osób starszych czy po długotrwałym bezzębiu. W tym czasie istotne jest stopniowe wprowadzanie twardszych pokarmów, kontrola protez w gabinecie oraz ewentualne korekty okluzji. Edukacja pacjenta na temat sposobu jedzenia z nową protezą, gryzienia obustronnego i unikania zbyt lepkich produktów ma kluczowe znaczenie dla odbudowy wydolności żucia.

Konsekwencje obniżonej wydolności żucia dla zdrowia ogólnego

Zmniejszona wydolność żucia nie jest wyłącznie problemem stomatologicznym. Wpływa bezpośrednio na sposób żywienia, stan odżywienia, metabolizm i ogólne funkcjonowanie organizmu, szczególnie w populacji osób starszych i przewlekle chorych.

Pacjenci z niewydolnym żuciem spontanicznie modyfikują swoją dietę. Często rezygnują z surowych warzyw i owoców, twardych mięs, produktów pełnoziarnistych czy orzechów. Zastępują je miękkimi, wysoko przetworzonymi pokarmami, które są łatwe do zjedzenia, ale uboższe w błonnik, witaminy i minerały. Taka zmiana diety sprzyja rozwojowi niedoborów pokarmowych, zaparć, otyłości lub przeciwnie — niedożywienia, w zależności od indywidualnych nawyków żywieniowych.

Badania populacyjne wskazują, że ograniczona zdolność żucia koreluje z niższym wskaźnikiem masy ciała u osób starszych, większym ryzykiem sarkopenii oraz upadków. Trudności w jedzeniu powodują, że posiłki stają się dla pacjenta nużące i męczące, co prowadzi do zmniejszonej podaży kalorii. U osób osłabionych może to skutkować przyspieszoną utratą masy mięśniowej i pogorszeniem sprawności funkcjonalnej.

Istnieje także związek między zaburzeniami żucia a chorobami układu sercowo‑naczyniowego i metabolicznymi. Ograniczone spożycie warzyw i owoców, wzrost udziału produktów wysoko przetworzonych i słodkich przekąsek zwiększa ryzyko miażdżycy, nadciśnienia, cukrzycy typu 2 i dyslipidemii. W przypadku pacjentów geriatrycznych obniżenie wydolności żucia jest uznawane za jeden z czynników ryzyka kruchości (frailty) i pogorszenia rokowania.

Z perspektywy stomatologicznej istotne są również konsekwencje miejscowe. Niewystarczające żucie zmniejsza stymulację ślinianek, co może nasilać suchość w ustach i sprzyjać próchnicy oraz grzybicy jamy ustnej. Brak odpowiedniego bodźcowania tkanek przyzębia i kości wyrostków zębodołowych przyspiesza ich zanik, co szczególnie widoczne jest u pacjentów bezzębnych z niezadowalającą stabilnością protez.

Należy podkreślić psychospołeczny aspekt problemu. Pacjenci z niską wydolnością żucia często unikają jedzenia w towarzystwie, obawiając się krztuszenia, przesuwania protezy lub trudności z przeżuwaniem. Może to prowadzić do izolacji społecznej, obniżenia samooceny, a nawet depresji. Odbudowa wydolności żucia staje się więc elementem poprawy jakości życia, a nie tylko funkcji fizjologicznej.

Rola lekarza dentysty w diagnozie i poprawie wydolności żucia

Stomatolog, niezależnie od specjalizacji, powinien zwracać uwagę na wydolność żucia pacjenta już na etapie pierwszej wizyty. Dokładny wywiad, zorientowany nie tylko na ból i estetykę, lecz także na funkcję, pozwala wcześnie wychwycić problemy.

W praktyce oznacza to rutynowe pytania o komfort jedzenia, rodzaje produktów sprawiających trudność, czas trwania posiłków oraz ewentualne epizody krztuszenia. W przypadku pacjentów w wieku podeszłym wskazane jest także monitorowanie masy ciała, apetytu i ogólnej sprawności. Jeśli pojawiają się objawy sugerujące obniżoną wydolność żucia, konieczna jest pogłębiona diagnoza obejmująca stan uzębienia, przyzębia, stawów i mięśni żucia.

Leczenie ukierunkowane na poprawę wydolności żucia może obejmować szerokie spektrum procedur: od zachowawczego leczenia próchnicy, poprzez leczenie periodontologiczne, ekstrakcje zębów nieużytecznych, po odbudowę braków zębowych przy użyciu mostów, protez częściowych, protez całkowitych czy uzupełnień implantoprotetycznych. Kluczowe jest indywidualne planowanie, uwzględniające wiek, stan ogólny, możliwości finansowe oraz oczekiwania pacjenta.

Ważnym obszarem jest edukacja pacjenta. Lekarz dentysta powinien wyjaśnić, czym jest wydolność żucia, jakie są konsekwencje jej obniżenia i jakie kroki mogą ją poprawić. Dotyczy to zarówno higieny jamy ustnej i pielęgnacji uzupełnień, jak i nawyków żywieniowych. Współpraca z dietetykiem może być szczególnie przydatna u pacjentów starszych, z wielochorobowością lub z wyraźnymi niedoborami pokarmowymi.

Niektórzy pacjenci wymagają także wsparcia fizjoterapeuty stomatologicznego lub logopedy. Ćwiczenia mięśni żucia, techniki relaksacyjne, nauka prawidłowego połykania czy korekta parafunkcji (np. zaciskania zębów) mogą istotnie poprawić wydolność funkcjonalną. Wielodyscyplinarne podejście jest szczególnie cenne w złożonych przypadkach, np. po operacjach nowotworowych w obrębie twarzoczaszki lub w przebiegu schorzeń neurologicznych.

Specyfika oceny i terapii wydolności żucia u osób starszych

Starzenie się populacji sprawia, że coraz większa grupa pacjentów stomatologicznych to osoby w wieku podeszłym, u których wydolność żucia jest jednym z kluczowych wskaźników zdrowia jamy ustnej. U tej grupy występuje kumulacja problemów: wieloletnie braki zębowe, zaawansowana choroba przyzębia, noszenie przestarzałych protez, kserostomia polekowa, ograniczenie sprawności manualnej i choroby ogólnoustrojowe.

U osób starszych ocena wydolności żucia powinna obejmować nie tylko badanie stomatologiczne, ale także analizę stanu odżywienia, BMI, siły chwytu dłoni, wywiad dotyczący ilości i rodzaju przyjmowanych leków, a nawet przesiewową ocenę funkcji poznawczych. Zaburzenia pamięci i koncentracji mogą bowiem wpływać na sposób jedzenia, bezpieczeństwo połykania i współpracę w trakcie leczenia.

Leczenie protetyczne u seniorów wymaga szczególnej ostrożności. Zbyt wysoka wysokość zwarciowa, niedostosowane do możliwości mięśni ruchy boczne czy zbyt twarde zęby sztuczne mogą prowadzić do bólu, odleżyn, a w konsekwencji do rezygnacji z noszenia protez. Celem terapeutycznym nie zawsze jest maksymalne możliwe przywrócenie teoretycznej wydolności żucia, lecz uzyskanie stabilnego, komfortowego rozwiązania, które pacjent będzie w stanie realnie użytkować.

W tej grupie wiekowej szczególnie przydatne są protezy overdenture na małej liczbie implantów, które znacząco zwiększają stabilność uzupełnienia, przy relatywnie umiarkowanym obciążeniu zabiegowym. U pacjentów z ograniczonymi możliwościami finansowymi lekarz dentysta musi często szukać kompromisu między rozwiązaniami idealnymi a dostępnymi, mając na uwadze przede wszystkim poprawę funkcji i bezpieczeństwa przyjmowania pokarmów.

Należy również pamiętać o edukacji opiekunów, zwłaszcza w przypadku pacjentów z demencją lub ograniczoną samodzielnością. Prawidłowe zakładanie i zdejmowanie protez, ich czyszczenie, kontrola ewentualnych odleżyn, obserwacja masy ciała i nawyków żywieniowych stanowią integralną część dbałości o wydolność żucia i stan odżywienia seniora.

Profilaktyka i wzmacnianie wydolności żucia

Utrzymanie wysokiej wydolności żucia przez całe życie wymaga działań profilaktycznych, rozpoczynających się już w wieku dziecięcym. Kluczowe znaczenie ma właściwa higiena jamy ustnej, regularne wizyty kontrolne, wczesne leczenie próchnicy i chorób przyzębia oraz dążenie do zachowania jak największej liczby zębów własnych.

W profilaktyce warto zwracać uwagę na dietę sprzyjającą fizjologicznemu bodźcowaniu narządu żucia. Włączenie do jadłospisu produktów wymagających umiarkowanego wysiłku żucia, takich jak warzywa surowe, owoce o większej twardości czy pełnoziarniste pieczywo, stymuluje rozwój i utrzymanie siły mięśni żucia, a także sprzyja zdrowiu przyzębia. Oczywiście dobór takich produktów musi być dostosowany do aktualnego stanu uzębienia i zaleceń lekarza.

W kontekście profilaktyki istotne jest również zapobieganie parafunkcjom i przeciążeniom. Nieleczony bruksizm, zgrzytanie zębami, nagminne żucie gum czy jednostronne żucie mogą prowadzić do nadmiernego zużycia zębów, zaburzeń stawów skroniowo‑żuchwowych i obniżenia wydolności żucia. Wczesne rozpoznanie tych problemów i wdrożenie leczenia (np. szyny relaksacyjne, terapia behawioralna) pozwala zachować sprawność funkcjonalną narządu żucia na dłużej.

Osobnym elementem są ćwiczenia mięśni żucia i terapia miofunkcjonalna. Choć kojarzone głównie z leczeniem ortodontycznym u dzieci, mogą być stosowane także u dorosłych, szczególnie po rozległych zabiegach chirurgicznych czy w przypadku długotrwałego bezzębia. Odpowiednio dobrane ćwiczenia, wykonywane pod kontrolą specjalisty, pomagają wzmocnić mięśnie, poprawić koordynację ruchów żuchwy i zwiększyć komfort żucia.

Profilaktyka wydolności żucia to również odpowiednio wczesne podejmowanie leczenia protetycznego po utracie zębów. Pozostawienie braków zębowych bez uzupełnienia prowadzi do przemieszczeń zębów sąsiednich i przeciwstawnych, zaburzeń okluzji, przeciążeń i progresywnego spadku wydolności żucia. Im wcześniej uzupełni się brakujące zęby, tym łatwiej utrzymać harmonijną funkcję układu stomatognatycznego i zapobiec wtórnym powikłaniom.

FAQ

Jak rozpoznać, że moja wydolność żucia jest obniżona?
Jeśli zauważasz, że unikasz twardszych pokarmów, kroisz jedzenie na bardzo małe kawałki, jesz znacznie wolniej niż kiedyś lub odczuwasz zmęczenie i ból podczas dłuższego żucia, może to świadczyć o obniżonej wydolności. Niepokojące są też krztuszenia, częste zaklinowanie pokarmu w policzku oraz konieczność popijania niemal każdego kęsa, aby móc go przełknąć bez dyskomfortu.

Czy liczba zębów zawsze odzwierciedla wydolność żucia?
Nie zawsze. Choć większa liczba dobrze osadzonych zębów zwykle sprzyja lepszej wydolności, to samo posiadanie wielu zębów nie gwarantuje prawidłowego żucia. Znaczenie ma ich rozmieszczenie w łukach, stan przyzębia, kontakty zwarciowe oraz obecność bólu. Pacjent z mniejszą liczbą stabilnych zębów lub dobrze wykonanymi uzupełnieniami może funkcjonować lepiej niż osoba z licznymi, ale ruchomymi i bolesnymi zębami.

Czy protezy całkowite pozwalają na żucie tak samo jak naturalne zęby?
Klasyczne protezy całkowite zwykle nie dorównują naturalnemu uzębieniu pod względem wydolności żucia, zwłaszcza w żuchwie. Oparte są na śluzówce i kości, a ich stabilność zależy od kształtu wyrostków i umiejętności pacjenta. Mimo to dobrze wykonane i dopasowane protezy mogą znacząco poprawić funkcję u bezzębnych pacjentów. Jeszcze lepsze efekty daje zastosowanie implantów, które zwiększają stabilność i umożliwiają przywrócenie siły zgryzu bliższej naturalnej.

Jakie badania może wykonać dentysta, aby ocenić wydolność żucia?
Dentysta zaczyna od wywiadu dotyczącego trudności w jedzeniu, następnie bada stan zębów, przyzębia, mięśni i stawów skroniowo‑żuchwowych. Może wykonać testy funkcjonalne, np. z użyciem specjalnych granulek lub tabletek do żucia, oceniając stopień ich rozdrobnienia. Dodatkowo stosuje się analizę okluzji, pomiar siły zgryzu, a w bardziej złożonych przypadkach badania obrazowe stawów lub elektromiografię mięśni żucia.

Czy można samodzielnie poprawić wydolność żucia bez leczenia protetycznego?
Możliwości samodzielnej poprawy są ograniczone, jeśli przyczyną problemu są braki zębowe czy zaawansowana choroba przyzębia. Możesz jednak wspomóc funkcję, dbając o higienę jamy ustnej, unikając parafunkcji, wybierając zbilansowaną dietę z produktami o różnej twardości i ćwicząc mięśnie żucia pod okiem specjalisty. W większości przypadków trwała poprawa wydolności wymaga jednak leczenia stomatologicznego, zwłaszcza protetycznego lub implantologicznego.