Polimeryzacja światłem jest jednym z najważniejszych procesów, które zrewolucjonizowały współczesną stomatologię zachowawczą, protetykę i ortodoncję. Dzięki niej możliwe stało się precyzyjne, kontrolowane i szybkie utwardzanie materiałów kompozytowych, laków czy klejów, a tym samym wykonywanie estetycznych, trwałych i mniej inwazyjnych uzupełnień. Zrozumienie, na czym polega światłoutwardzanie materiałów stomatologicznych, pozwala lepiej ocenić jakość leczenia oraz świadomie korzystać z możliwości, jakie daje współczesna technologia.

Istota polimeryzacji światłem w stomatologii

Polimeryzacja światłem w stomatologii to proces chemiczny, w którym ciekły lub plastyczny materiał ulega przemianie w twarde, wytrzymałe ciało stałe pod wpływem promieniowania emitowanego przez specjalną lampę. W praktyce oznacza to, że lekarz stomatolog nakłada na ząb materiał, a następnie naświetla go lampą polimeryzacyjną, inicjując łańcuchową reakcję tworzenia się długich łańcuchów polimerowych.

Podstawą jest obecność w materiale tzw. fotoinicjatora. Najczęściej stosowanym jest kamforochinon, który absorbuje światło o określonej długości fali (zazwyczaj w zakresie niebieskim, około 450–490 nm). Po pochłonięciu energii fotoinicjator przechodzi w stan wzbudzony, uwalnia rodniki inicjujące polimeryzację monomerów żywicy. W rezultacie z płynnego lub lepkiego materiału powstaje twarda, odporna struktura dopasowana kształtem do ubytku.

Polimeryzacja światłem ma w stomatologii znaczenie nie tylko technologiczne, ale również kliniczne. Od jakości tego procesu zależy trwałość wypełnienia, jego szczelność brzeżna, odporność na ścieranie i przebarwienia, a także komfort pacjenta. Niewystarczające utwardzenie może prowadzić do nadwrażliwości pozabiegowej, nieszczelności, próchnicy wtórnej oraz przedwczesnego uszkodzenia uzupełnienia.

Proces chemiczny i mechanizm działania

Aby zrozumieć, na czym dokładnie polega polimeryzacja światłem, warto przyjrzeć się mechanizmowi reakcji chemicznej zachodzącej w materiałach kompozytowych i innych żywicach. W ich składzie znajdują się monomery (np. Bis-GMA, UDMA), wypełniacze nieorganiczne, fotoinicjatory oraz dodatki modyfikujące właściwości fizyczne i optyczne. To właśnie monomery, pod wpływem inicjacji światłem, łączą się w wielkocząsteczkowe polimery.

Proces można podzielić na kilka etapów. Pierwszym jest inicjacja, w której fotoinicjator pochłania energię świetlną i tworzy wolne rodniki. Następnie następuje propagacja – rodniki łączą się z monomerami, tworząc rosnące łańcuchy polimerowe. W końcu reakcja dochodzi do etapu terminacji, gdy łańcuchy przestają się wydłużać, a materiał osiąga stan utwardzony. W praktyce klinicznej stomatolog kontroluje czas naświetlania, natężenie światła i odległość lampy od materiału, by uzyskać możliwie pełną polimeryzację w całej objętości warstwy kompozytu.

Charakterystycznym zjawiskiem towarzyszącym tej reakcji jest skurcz polimeryzacyjny. W trakcie przechodzenia z formy monomeru w polimer dochodzi do zbliżenia cząsteczek, a więc zmniejszenia objętości materiału. Skurcz ten może powodować powstawanie naprężeń na granicy ząb–wypełnienie, co jest jedną z głównych przyczyn nieszczelności brzeżnej. Dlatego opracowano liczne strategie minimalizowania tego zjawiska, m.in. warstwową technikę nakładania kompozytu, stosowanie materiałów o zmodyfikowanym składzie czy korzystanie z trybów miękkiego startu (soft-start) w lampach polimeryzacyjnych.

Istotnym parametrem jest również stopień konwersji, czyli procent monomerów, które przekształciły się w polimer. Zbyt niski stopień konwersji oznacza, że w materiale pozostało wiele nieprzereagowanych cząsteczek, co może wpływać na zwiększoną podatność na zużycie, mniejszą wytrzymałość mechaniczną i gorsze właściwości biologiczne. Osiągnięcie wysokiego stopnia konwersji wymaga odpowiedniej mocy lampy, właściwego czasu naświetlania i prawidłowego ustawienia końcówki światłowodu względem powierzchni materiału.

Rodzaje materiałów światłoutwardzalnych używanych w gabinecie

Polimeryzacja światłem jest wykorzystywana w bardzo wielu dziedzinach stomatologii. Najbardziej oczywistym przykładem są materiały kompozytowe stosowane do wypełnień ubytków próchnicowych w zębach przednich i bocznych. Dzięki właściwościom optycznym, zbliżonym do tkanek zęba, oraz szerokiej gamie kolorów, kompozyty pozwalają na wykonywanie estetycznych wypełnień niewidocznych dla otoczenia.

Drugą istotną grupę stanowią światłoutwardzalne systemy adhezyjne, czyli kleje i bondy umożliwiające trwałe połączenie materiału kompozytowego z twardymi tkankami zęba. Składają się one z primerów, żywic i czasem dodatkowych komponentów modyfikujących, a ich prawidłowe spolimeryzowanie jest kluczowe dla uzyskania silnej, długotrwałej adhezji. Niewłaściwie utwardzony system wiążący może prowadzić do odklejania się wypełnienia, mikroprzecieków i rozwoju próchnicy wtórnej.

Światłoutwardzalne są również laki szczelinowe stosowane do profilaktycznego zabezpieczania bruzd i dołków zębów trzonowych i przedtrzonowych przed próchnicą. Po ich nałożeniu na oczyszczone powierzchnie żujące zębów następuje naświetlanie lampą, które utrwala cienką warstwę materiału zabezpieczającą przed penetracją bakterii i resztek pokarmowych.

W protetyce i ortodoncji wykorzystuje się zaś różnego typu żywice, cementy kompozytowe oraz kleje do przyklejania zamków ortodontycznych, mostów adhezyjnych czy wkładów i nakładów. W przypadku cementów pod uzupełnienia protetyczne światłoutwardzalność (często połączona z chemoutwardzalnością) pozwala na wydłużenie czasu pracy, a następnie szybkie utwardzenie i stabilizację uzupełnienia po jego precyzyjnym osadzeniu.

Niektóre materiały do odbudowy zębów są tzw. hybrydami chemiczno- i światłoutwardzalnymi. Oznacza to, że proces utwardzania zachodzi zarówno pod wpływem reakcji chemicznej między składnikami, jak i pod wpływem światła. Rozwiązanie to jest szczególnie przydatne w sytuacjach, gdy światło nie dociera do głębszych warstw materiału, np. pod masywnymi elementami protetycznymi, a lekarz chce mieć pewność pełnej polimeryzacji w trudno dostępnych obszarach.

Sprzęt do polimeryzacji światłem i jego parametry

Kluczowym elementem procesu polimeryzacji światłem jest lampa polimeryzacyjna. W gabinetach stomatologicznych stosuje się kilka typów urządzeń, różniących się źródłem światła, zakresem długości fali, mocą oraz sposobem obsługi. Najczęściej wykorzystywane są lampy LED, które w dużej mierze wyparły starsze modele halogenowe i plazmowe. Lampy LED cechują się wysoką wydajnością, długą żywotnością, niskim nagrzewaniem i możliwością precyzyjnego dostosowania parametrów emisji.

Dla prawidłowego utwardzenia materiału istotne są dwa główne parametry: długość fali oraz natężenie światła (mocy wyrażone w mW/cm²). Długość fali musi odpowiadać zakresowi absorpcji fotoinicjatora zawartego w materiale. Jeśli lampa emituje światło o niewłaściwym widmie, polimeryzacja będzie niepełna. Z kolei zbyt niskie natężenie światła lub zbyt krótki czas naświetlania spowodują niedostateczne utwardzenie, podczas gdy nadmierne naświetlanie lub bardzo wysoka moc mogą zwiększać ryzyko przegrzania tkanek zęba i miazgi.

Nowoczesne lampy polimeryzacyjne umożliwiają wybór różnych trybów pracy, takich jak tryb ciągły, pulsacyjny lub wspomniany wcześniej soft-start, w którym moc światła stopniowo rośnie. Ma to na celu ograniczenie skurczu polimeryzacyjnego i naprężeń w materiale poprzez łagodniejszy przebieg pierwszej fazy reakcji. Niektóre urządzenia wyposażone są też w funkcję polimeryzacji materiałów o podwyższonej gęstości wypełniacza (tzw. bulk-fill), które wymagają specjalnych ustawień, aby zapewnić odpowiednią głębokość utwardzenia.

Ważną kwestią z punktu widzenia praktyki gabinetowej jest również higiena i ergonomia pracy z lampą. Końcówka światłowodu powinna być regularnie czyszczona i dezynfekowana, aby nie dochodziło do osłabienia intensywności światła przez zanieczyszczenia. Personel musi stosować odpowiednie osłony wzroku – filtry ochronne w okularach lub tarczkach – ponieważ intensywne światło niebieskie może być szkodliwe dla siatkówki. Ergonomiczny uchwyt lampy, niewielka waga i możliwość swobodnego manewrowania końcówką ułatwiają precyzyjne naświetlanie nawet w trudno dostępnych miejscach jamy ustnej.

Zastosowania kliniczne i znaczenie dla jakości leczenia

Polimeryzacja światłem stała się fundamentem nowoczesnej stomatologii zachowawczej, kładącej nacisk na maksymalne zachowanie własnych tkanek zęba. Dzięki materiałom światłoutwardzalnym możliwe jest wykonywanie minimalnie inwazyjnych wypełnień, rekonstrukcji pourazowych, zamykania diastem czy korekt kształtu i koloru zębów bez konieczności znacznego ich szlifowania. Dokładne utwardzenie kompozytu zapewnia odpowiednią wytrzymałość mechaniczną, co przekłada się na długoletnią funkcję wypełnienia w warunkach obciążeń żucia.

W estetyce przedniego odcinka łuku zębowego materiał światłoutwardzalny pozwala na tworzenie wielowarstwowych odbudów z użyciem różnych odcieni i przezierności, co umożliwia wierne odtworzenie naturalnej struktury szkliwa i zębiny. Polimeryzacja kontrolowana warstwowo zapobiega nadmiernemu skurczowi, a jednocześnie pozwala uzyskać wysoki stopień konwersji. W rezultacie pacjenci otrzymują wypełnienia nie tylko dobrze wyglądające, ale też biologicznie bezpieczne i stabilne kolorystycznie.

W protetyce polimeryzacja światłem ma znaczenie przy przyklejaniu licówek, wkładów koronowo-korzeniowych, mostów z włókna szklanego czy koron pełnoceramicznych przy użyciu cementów kompozytowych. Prawidłowe utwardzenie materiału cementującego gwarantuje wysoką siłę wiązania między uzupełnieniem protetycznym a tkankami zęba oraz zwiększa odporność na odklejenie i mikroprzecieki. W przypadku cienkich licówek ceramika przepuszcza światło lampy, co umożliwia pełną polimeryzację także pod uzupełnieniem.

W ortodoncji światłoutwardzalne kleje służą do precyzyjnego i stabilnego mocowania zamków i pierścieni na zębach. Krótki czas polimeryzacji pozwala na sprawne przeprowadzenie zabiegu i szybkie utrwalenie prawidłowej pozycji elementów aparatu. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko przesunięć zamków czy ich odklejania pod wpływem sił działających podczas terapii ortodontycznej.

Nie można też pominąć znaczenia polimeryzacji światłem w profilaktyce. Laki szczelinowe, odpowiednio utwardzone, stanowią skuteczną barierę mechaniczną przed odkładaniem płytki bakteryjnej w najgłębszych bruzdach, które są szczególnie narażone na próchnicę. Od jakości ich polimeryzacji zależy czas utrzymywania się na powierzchni zęba i skuteczność w zapobieganiu ubytkom.

Czynniki wpływające na skuteczność polimeryzacji

Skuteczność polimeryzacji światłem zależy od wielu zmiennych, które lekarz musi uwzględnić podczas pracy klinicznej. Najważniejsze z nich to moc i spektrum lampy, czas ekspozycji, odległość i kąt ustawienia końcówki względem materiału, grubość pojedynczej warstwy kompozytu oraz przezierność zastosowanego tworzywa. Błędy w którymkolwiek z tych obszarów mogą skutkować niepełnym utwardzeniem, co wpływa zarówno na parametry mechaniczne, jak i biologiczne wypełnienia.

Zbyt duża odległość między końcówką lampy a materiałem powoduje istotny spadek natężenia światła docierającego do powierzchni, a tym samym zmniejszenie głębokości polimeryzacji. Dlatego zaleca się, aby końcówka była możliwie blisko, zwykle 1–2 mm od materiału, z zachowaniem komfortu pacjenta. Istotna jest też czystość końcówki – osady kompozytu, śliny czy dezynfektantów mogą pochłaniać część światła i obniżać efektywność procesu.

Grubość nałożonej warstwy kompozytu zazwyczaj nie powinna przekraczać 2 mm przy tradycyjnych materiałach. Zbyt gruba warstwa utrudnia przenikanie światła do głębszych partii, przez co dół wypełnienia może pozostać niedostatecznie utwardzony, mimo prawidłowego wyglądu na powierzchni. Stąd wynika popularność techniki warstwowej, która polega na stopniowym nakładaniu i naświetlaniu kolejnych, stosunkowo cienkich warstw. Materiały typu bulk-fill zostały zaprojektowane tak, by umożliwiać polimeryzację większych grubości, ale wymagają ściśle określonych parametrów naświetlania.

Nie bez znaczenia jest także kolor i przezierność kompozytu. Odcienie ciemniejsze, bardziej nasycone oraz materiały o wysokiej zawartości wypełniacza mogą gorzej przepuszczać światło, co wymaga wydłużenia czasu naświetlania. Ponadto wilgoć, resztki płynu do wytrawiania czy nadmiar bondingu mogą zaburzać kontakt materiału z tkanką, prowadząc do mikroprzecieków, które nie będą widoczne w momencie wypełniania, ale dadzą o sobie znać po pewnym czasie w postaci przebarwień lub próchnicy wtórnej.

Wreszcie trzeba wspomnieć o wpływie temperatury i czasu pracy materiału. Niektóre żywice stomatologiczne stają się bardziej płynne w wyższej temperaturze, co ułatwia ich adaptację do ścian ubytku, ale jednocześnie może wpływać na przebieg polimeryzacji. Producenci określają optymalne warunki przechowywania i użytkowania, a lekarz powinien stosować się do tych zaleceń, aby uzyskać maksymalnie korzystne właściwości gotowego wypełnienia.

Bezpieczeństwo pacjenta i potencjalne powikłania

Choć polimeryzacja światłem jest procedurą rutynową i bezpieczną, wymaga przestrzegania określonych zasad zapobiegających powikłaniom. Jednym z nich jest ryzyko przegrzania miazgi zęba. Intensywne światło i długi czas naświetlania mogą doprowadzić do podwyższenia temperatury wewnątrz komory zęba, szczególnie w zębach o cienkim pokryciu zębiny. Zbyt wysoka temperatura może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń miazgi, dlatego tak ważne jest odpowiednie dawkowanie energii światła oraz stosowanie technik warstwowych pozwalających na krótsze czasy utwardzania poszczególnych porcji materiału.

Innym aspektem bezpieczeństwa jest ochrona wzroku personelu i pacjenta. Światło o wysokim natężeniu, zwłaszcza z zakresu niebieskiego, może być szkodliwe dla siatkówki, jeśli dochodzi do bezpośredniej ekspozycji. Stąd konieczność stosowania odpowiednich filtrów w postaci okularów ochronnych lub osłon zamocowanych na lampie. Nieprzestrzeganie tych zasad może prowadzić do przemijających objawów podrażnienia oczu, a przy długotrwałej ekspozycji – do poważniejszych zaburzeń widzenia.

Na poziomie biologicznym znaczenie ma także to, że niecałkowicie spolimeryzowany materiał może uwalniać niewielkie ilości nieprzereagowanych monomerów. W nadmiarze mogą one powodować miejscowe reakcje zapalne, podrażnienie miazgi lub tkanek przyzębia, a w rzadkich przypadkach reakcje alergiczne. Dlatego tak istotne jest dążenie do możliwie wysokiego stopnia konwersji, a w przypadku głębokich ubytków – odpowiednia izolacja i stosowanie podkładów ochronnych nad miazgą.

Z punktu widzenia pacjenta ważne jest również zrozumienie, że polimeryzacja światłem nie kończy wszystkich zmian zachodzących w materiale od razu po zakończeniu naświetlania. Proces dojrzewania kompozytu, dalsze usieciowanie oraz stabilizacja właściwości mechanicznych trwają jeszcze przez pewien czas po zabiegu. Dlatego często zaleca się unikanie bardzo silnych obciążeń świeżo założonego wypełnienia bezpośrednio po opuszczeniu gabinetu, choć nowoczesne kompozyty osiągają wystarczającą wytrzymałość, by bezpiecznie uczestniczyć w normalnej funkcji żucia od razu po zabiegu.

Rozwój technologii i przyszłość polimeryzacji światłem

Postęp technologiczny w obszarze polimeryzacji światłem jest ściśle związany z rozwojem materiałoznawstwa stomatologicznego oraz inżynierii biomateriałów. Producenci dążą do tworzenia kompozytów o mniejszym skurczu polimeryzacyjnym, lepszej biokompatybilności, większej odporności na przebarwienia i ścieranie, a także ułatwionej aplikacji klinicznej. Jednym z kierunków rozwoju są materiały bulk-fill, które umożliwiają utwardzanie grubszych warstw bez utraty jakości polimeryzacji. Wymaga to jednak idealnego dopasowania widma lampy do właściwości fotoinicjatorów.

Równolegle rozwijane są lampy o regulowanym widmie emisji, mogące dostosować długość fali do różnych rodzajów materiałów używanych w gabinecie. Wprowadza się również inteligentne systemy monitorowania natężenia i stabilności światła, dzięki którym lekarz otrzymuje informacje o konieczności serwisowania urządzenia lub wymiany elementów optycznych. Coraz częściej pojawiają się także programy pracy automatycznie dostosowujące czas naświetlania do wskazanego typu materiału i grubości warstwy.

W przyszłości można spodziewać się dalszego ograniczania skurczu polimeryzacyjnego, a także wprowadzenia fotoinicjatorów aktywowanych różnymi zakresami widma światła, co może pozwolić na jeszcze bardziej kontrolowane i bezpieczne utwardzanie. Rozważa się także integrację technologii polimeryzacyjnych z systemami CAD/CAM oraz drukiem 3D, gdzie światłoutwardzalne żywice odgrywają kluczową rolę w procesie wytwarzania indywidualnych uzupełnień protetycznych oraz modeli.

Wraz z rozwojem świadomości pacjentów rośnie także znaczenie aspektu estetycznego i długoterminowej stabilności koloru wypełnień. Doskonalenie procesu polimeryzacji światłem, zarówno poprzez lepsze materiały, jak i bardziej zaawansowane lampy, będzie wpływać na możliwość uzyskania rekonstrukcji jeszcze bardziej zbliżonych do naturalnych zębów, zarówno pod względem wyglądu, jak i funkcji. Niezmiennie jednak kluczową rolę będzie odgrywać wiedza i umiejętności lekarza, który musi właściwie dobrać parametry i technikę pracy.

Znaczenie polimeryzacji światłem w edukacji i praktyce stomatologicznej

Polimeryzacja światłem jest obecnie jednym z podstawowych zagadnień omawianych w programach nauczania na kierunkach lekarsko-dentystycznych. Studenci uczą się nie tylko teorii reakcji polimeryzacji, lecz także praktycznych aspektów obsługi lamp, doboru materiałów i oceny jakości utwardzenia. Umiejętność prawidłowego przeprowadzania polimeryzacji jest kluczowa niezależnie od specjalizacji, ponieważ światłoutwardzalne żywice znajdują zastosowanie zarówno w prostej stomatologii zachowawczej, jak i w zaawansowanych procedurach rekonstrukcyjnych.

W praktyce gabinetowej ważne jest ciągłe doskonalenie kompetencji w tym obszarze. Regularne szkolenia, kursy praktyczne oraz zapoznawanie się z aktualnymi wytycznymi producentów pozwalają na optymalne wykorzystanie potencjału nowych materiałów i urządzeń. Lekarz musi być świadomy ograniczeń danego systemu światłoutwardzalnego oraz potrafić dostosować swoje postępowanie do indywidualnej sytuacji klinicznej, uwzględniając głębokość ubytku, lokalizację, kolor zęba, a także oczekiwania pacjenta co do estetyki i trwałości.

Dla pacjenta polimeryzacja światłem pozostaje procesem niewidocznym, odbywającym się w tle leczenia. Widzi on jedynie światło lampy i słyszy instrukcje typu „proszę nie ruszać zębami” podczas naświetlania. Jednak wiedza lekarza o tym, jak ważne jest właściwe prowadzenie tego etapu, przekłada się na mniejszą liczbę powikłań, mniejsze ryzyko konieczności wymiany wypełnienia oraz ogólną satysfakcję z leczenia. Dlatego zrozumienie, na czym polega polimeryzacja światłem i jakie czynniki wpływają na jej skuteczność, jest kluczowe zarówno z perspektywy naukowej, jak i czysto praktycznej.

Podsumowując, polimeryzacja światłem to kontrolowany proces chemiczny inicjowany przez odpowiednio dobrane promieniowanie, w wyniku którego ciekłe lub plastyczne materiały stomatologiczne przekształcają się w trwałe, funkcjonalne i estetyczne uzupełnienia. Jej powodzenie zależy od zrozumienia mechanizmów reakcji, świadomego doboru materiałów i urządzeń, prawidłowej techniki klinicznej oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Dzięki temu rozwiązaniu współczesna stomatologia może oferować leczenie, które jest jednocześnie bardziej oszczędzające tkanki, estetyczne i przewidywalne w długim okresie.

FAQ

Jak długo trwa polimeryzacja światłem podczas zakładania wypełnienia?
Czas polimeryzacji zależy od rodzaju materiału i mocy lampy, ale zwykle wynosi od kilkunastu do kilkudziesięciu sekund na jedną warstwę kompozytu. Przy technice warstwowej każda porcja materiału jest osobno naświetlana, co wydłuża procedurę, ale zapewnia lepsze utwardzenie w całej objętości. Nowoczesne lampy LED pozwalają skrócić czas, zachowując wysoki stopień konwersji.

Czy światło z lampy polimeryzacyjnej jest szkodliwe dla pacjenta?
Światło używane do polimeryzacji jest bezpieczne, o ile stosuje się je zgodnie z zaleceniami producenta. Pacjent nie powinien patrzeć bezpośrednio w źródło światła, ale sam kontakt z jamą ustną nie stanowi zagrożenia. Personel medyczny używa specjalnych filtrów i okularów ochronnych, aby zabezpieczyć wzrok. Dodatkowo lekarz kontroluje czas naświetlania, by uniknąć przegrzania tkanek.

Dlaczego wypełnienie kompozytowe nakłada się warstwami?
Nakładanie materiału warstwami ma kilka celów. Po pierwsze, zmniejsza skurcz polimeryzacyjny, który mógłby powodować naprężenia i nieszczelność brzeżną. Po drugie, cienkie warstwy umożliwiają głębsze i bardziej równomierne utwardzenie światłem. Po trzecie, lekarz może lepiej modelować kształt i estetykę wypełnienia, łącząc różne odcienie i przezierności kompozytu w celu naśladowania naturalnej struktury zęba.

Czy wszystkie materiały stomatologiczne utwardza się światłem?
Nie, nie wszystkie. Oprócz materiałów światłoutwardzalnych istnieją także materiały chemoutwardzalne, które twardnieją po zmieszaniu dwóch składników, oraz materiały podwójnie utwardzalne, łączące oba mechanizmy. Wybór rodzaju materiału zależy od sytuacji klinicznej, głębokości ubytku i dostępności światła. W miejscach trudno dostępnych dla promieniowania lekarz może sięgnąć po systemy chemoutwardzalne, aby zapewnić pełną polimeryzację.

Jak rozpoznać, że wypełnienie zostało prawidłowo spolimeryzowane?
Pacjent samodzielnie nie jest w stanie ocenić stopnia polimeryzacji. Lekarz ocenia twardość materiału sondą, sprawdza możliwość wykończenia i polerowania, a także obserwuje zachowanie wypełnienia w czasie. Prawidłowo utwardzony kompozyt jest twardy, dobrze związany z tkankami zęba i nie wykazuje oznak nadmiernego ścierania czy przebarwień. Niezbędne jest jednak stosowanie odpowiednich parametrów naświetlania już podczas zabiegu.